HikoyaAshford Akademiyasini birinchi marta ko‘rgan odam odatda uning kattaligiga qarardi.
Ikkinchi marta kelgan odam — minoralariga.
Bu yerda uzoqroq qolganlar esa binoning ovozlarini taniy boshlardi.
Yomg‘ir kechki soat sakkizlardan beri tinmayotgan edi.
Tepalik ustida qad rostlagan Ashford Akademiyasi yomg‘ir ostida yanada eskiroq ko‘rinardi. Markazdagi baland soat minorasi shaharning deyarli barcha joyidan ko‘rinardi. Uning qoramtir tosh devorlari namlikdan qorayib, uchli derazalarida osmonning xira nuri aks etardi.
Akademiya 1627-yilda qurilgan edi.
Asrlar davomida bu yerda yuzlab o‘quvchilar ta’lim olgan, minglab kitoblar varaqlangan, son-sanoqsiz sirlar esa eski devorlar orasida qolib ketgan.
Ashford oddiy maktab emasdi.
U nufuzli oilalarning farzandlari o‘qiydigan, qadimiy an’analari va o‘ziga xos qoidalari bilan mashhur akademiya edi.
Kunduz kuni u deyarli boshqa barcha eski maktablar kabi ko‘rinardi.
Ammo tun tushgach…
Ashford o‘z yoshini eslatardi.
Uzun yo‘laklarda shamol bo‘lmasa ham nimadir shitirlardi.
Eski yog‘och eshiklar ba’zan o‘z-o‘zidan g‘ichirlardi.
Devorlardagi portretlar esa qorong‘ilikda odamga qarab turgandek tuyulardi.
Ba’zilar buni eski binoning tabiiy tovushlari deb hisoblashardi.
Hasan aka esa bunday tovushlarning farqini bilardi.
23:38.
Qo‘riqchi xonasidagi devor soati sekin ishlardi.
Hasan aka stol yonida o‘tirib, yarim sovigan choyidan bir qultum ichdi.
U oltmish to‘rt yoshda edi.
Sochlariga ancha oldin oq oralagan, yuzidagi chuqur chiziqlar esa bu yerda o‘tkazgan yillarining izlarini saqlardi.
U Ashford Akademiyasida yigirma ikki yildan beri ishlardi.
Balki yigirma uch yil ham bo‘lgandir.
Hasan aka aniq sanani eslashga urinmasdi.
Bu yerda vaqtning o‘zi ham boshqacha o‘tadigandek tuyulardi.
U eski narsalarni yaxshi ko‘rardi.
Eski soatlar.
Eski kitoblar.
Eski kalitlar.
Va eng muhimi — eski binolar.
Chunki eski binolar odamlar unutgan narsalarni eslab qolardi.
U stol ustidagi navbatchilik ro‘yxatiga qaradi.
Bugungi tun uchun tekshirilishi kerak bo‘lgan joylarning hammasi belgilangan edi.
Faqat bittasi qolgan.
PODVAL — YAKUNIY TEKSHIRUV.
Hasan aka qalamini qo‘liga oldi.
Bir lahza katakka qarab turdi.
Keyin ro‘yxatni buklamasdan, qo‘liga oldi.
— Mayli…
U sekin o‘rnidan turdi.
Kalitlar bog‘lamini oldi.
Fonari ham stol ustida edi.
Yomg‘ir kuchaygani uchun eski yomg‘irpo‘shini kiyib oldi.
Chiqishidan oldin qo‘riqchi xonasidagi monitorlarga bir qarab qo‘ydi.
Bir nechta kamera tasviri ekranda jim harakatlanardi.
Monitor 8 — podval zinapoyasi.
Hech narsa yo‘q.
Hasan aka eshikni yopib, yo‘lakka chiqdi.
U avval yuqori qavatlarni tekshirdi.
Bo‘sh sinfxonalar.
Yopiq kutubxona.
Sharqiy qanotdagi uzun yo‘lak.
Derazalarga urilayotgan yomg‘ir.
Devor lampalarining xira nuri.
Hammasi odatdagidek edi.
Soat minorasidan uzoq qo‘ng‘iroq tovushi eshitildi.
Hasan aka pastga tushadigan zinapoya tomon yurdi.
23:44.
Zinapoya oxiriga yetganida u to‘xtadi.
Bir necha soniya jim turdi.
Keyin…
TANG.
Metallga urilgandek tovush eshitildi.
Hasan akaning qoshi chimirildi.
U podval tomonga qaradi.
Yana jimlik.
— Sichqonmikan…
U o‘ziga o‘zi aytgandek gapirdi.
Ammo ich-ichidan bunga ishonmadi.
Kalitlarni mahkamroq ushladi.
Va zinadan pastga tushdi.
Podval havosi yuqoridagidan ancha sovuq edi.
Namlik devorlarga singib ketgan.
Eski quvurlar shift bo‘ylab cho‘zilib ketgan, ayrim joylardan suv tomchilardi.
Tomchi.
Tomchi.
Tomchi.
Hasan akaning fonari qorong‘ilikni kesib borardi.
U omborxonalar yonidan o‘tdi.
Eski jihozlar.
Singan stullar.
Keraksiz qutilar.
Bir burchakda zanglagan temir shkaf.
U ro‘yxatga qarab, navbatdagi joylarni tekshirdi.
Keyin yana o‘sha tovush eshitildi.
Bu safar aniqroq.
TANG…
Hasan aka boshini ko‘tardi.
Tovush podvalning narigi tomonidan kelgandi.
U asta yurdi.
Omborxonaning eng chekka qismiga yetganida fonar nuri eski metall eshikka tushdi.
Eshikning ustida katta qora harflar bilan yozilgan edi:
KIRISH TAQIQLANADI.
Hasan aka bir necha soniya qimirlamay turdi.
Bu eshikni u ilgari ham ko‘rgan.
Lekin hech qachon ochmagan.
Chunki bunga sabab yo‘q edi.
Yoki…
balki sabab bo‘lgan.
Faqat u bu haqda gapirishni istamagan.
Hasan aka qo‘lidagi kalitlarga qaradi.
Bir kalitni ajratdi.
Kalit qulfga kirganda juda yengil chert etgan ovoz chiqdi.
Eshik ochildi.
Hasan aka qotib qoldi.
U xona kutgandi.
Ammo xona yo‘q edi.
Eshik ortida tor, g‘or-simon yo‘lak bor edi.
Devorlari tabiiy toshdan iborat.
Nam.
Notekis.
Go‘yo bu joy akademiya qurilishidan ancha oldin mavjud bo‘lgan.
Hasan aka fonarini ichkariga tutdi.
Yo‘lakning tubi qorong‘ilikda yo‘qolib ketardi.
U bir qadam tashladi.
Keyin yana biri.
Yo‘lak tobora torayib borardi.
Oyoq ostidagi toshlar nam edi.
Har bir qadam aks-sado berardi.
Tap.
Tap.
Tap.
Bir necha metr yurgach, Hasan aka devorda g‘alati belgilarni ko‘rdi.
U fonarni yaqinlashtirdi.
Belgilar toshga o‘yib tushirilgan edi.
Ularning ayrimlari juda eski ko‘rinardi.
Hasan aka ularni tanimadi.
Lekin nimadir…
ularni ilgari ko‘rgandek his qildi.
U qo‘lini devorga tekkizdi.
Tosh muzdek edi.
Birdan fonarning nuri bir lahzaga titradi.
Hasan aka qo‘lini tortib oldi.
— Yo‘q…
U atrofga qaradi.
Hech kim yo‘q.
Faqat suv tomchilari.
Faqat uning nafasi.
Va uzoqdan kelayotgan juda past, deyarli eshitilmaydigan g‘uvillash.
U yurishda davom etdi.
Yo‘lakning oxirida nimadir ko‘rindi.
Avvaliga Hasan aka uni devorning bir qismi deb o‘yladi.
Ammo u yaqinlashgan sari shakl aniqroq ko‘rina boshladi.
Eshik.
Oddiy eshik emas.
U juda baland edi.
Qadimiy tosh devorga singib ketgandek turardi.
Yuzasi shu qadar qora ediki, fonarning nuri unga tushganda aks etmasdi.
Go‘yo yorug‘lik eshik yuzasiga yetib borib, o‘sha yerning o‘zida yo‘qolardi.
Hasan aka to‘xtadi.
Nafasi og‘irlashdi.
U nimaga qarab turganini tushunmasdi.
Ammo yuragining bir chetida g‘alati tanishlik paydo bo‘ldi.
Eshikning chetlari orasidan esa xira yorug‘lik ko‘rinardi.
Qo‘ng‘ir-ambar rangdagi juda sust, miltillagan yorug‘lik.
Bir payt paydo bo‘lardi.
Keyin so‘nardi.
Yana paydo bo‘lardi.
Xuddi eshikning narigi tomonida nimadir sekin nafas olayotgandek.
Hasan aka bir qadam oldinga yurdi.
Shunda…
— Hasan…
U qotib qoldi.
Ovoz juda past edi.
Ammo aniq.
Kimdir uning ismini aytgandi.
Hasan aka atrofga qaradi.
— Kim?
Javob bo‘lmadi.
Faqat o‘sha xira qo‘ng‘ir yorug‘lik yana bir marta miltilladi.
Hasan aka eshikka tikildi.
— Kim u yerda?
Jimlik.
Keyin…
uning ortidan juda sekin metall tovushi eshitildi.
Chert.
Hasan aka asta burildi.
Fonari devor bo‘ylab yurdi.
Hech kim yo‘q.
U yana Qora Eshikka qaradi.
Yorug‘lik so‘ndi.
Bir soniya.
Ikki soniya.
So‘ng yana miltilladi.
Bu safar yorug‘lik eshikning tagidan ham ko‘rindi.
Hasan akaning yuzi oqarib ketdi.
— Yo‘q…
U bir qadam orqaga chekindi.
Shu payt orqasidagi eshikning og‘ir taxtasi sekin siljidi.
G‘ichir…
Hasan aka keskin ortiga qaradi.
Eshik yopilayotgan edi.
— To‘xta!
U oldinga tashlandi.
Ammo juda kech edi.
Gurs.
Eshik yopildi.
Yo‘lak qorong‘ilikka cho‘mdi.
Fonarning nuri ham birdan o‘chdi.
Hasan aka bir necha soniya hech narsani ko‘ra olmadi.
Uning nafasi eshitilardi.
Tez.
Og‘ir.
So‘ng…
yana bir nafas.
Bu uning nafasi emasdi.
Hasan aka qimirlamay qoldi.
Qorong‘ilik ichida kimdir juda yaqin joyda nafas olayotgandek edi.
U sekin boshini ko‘tardi.
Qora Eshik tomonda xira qo‘ng‘ir yorug‘lik yana miltilladi.
Bir lahzaga yo‘lakning devorlari ko‘rindi.
Va Hasan aka nimanidir ko‘rdi.
Uning ko‘zlari kattalashdi.
— Siz?..
Keyin yorug‘lik o‘chdi.
23:49:07.
Qo‘riqchi xonasidagi monitor 8 bir necha soniya titradi.
Tasvir qayta paydo bo‘ldi.
Bo‘sh podval yo‘lagi.
Hech kim yo‘q.
Faqat pol ustida fonar yotar edi.
Uning nuri devorga qarab turardi.
Kamera bir necha soniya qimirlamadi.
Keyin tasvir buzildi.
SIGNAL LOST.
Ertalab Ashford Akademiyasi odatdagidek uyg‘ondi.
O‘quvchilar yo‘laklarda yurishdi.
Qo‘ng‘iroq chalindi.
Darslar boshlandi.
Hech kim kechasi podvalda nima bo‘lganini bilmadi.
Faqat qo‘riqchi xonasida nimadir boshqacha edi.
Hasan akaning choyi stol ustida turardi.
Sovib bo‘lgan.
Stol yonida esa navbatchilik ro‘yxati yotar edi.
Kecha Hasan aka uni o‘zi bilan olib chiqqanini qo‘riqchi xonasidagi kamera yozuvi ko‘rsatardi.
Ammo endi u yana stol ustida edi.
Go‘yo hech qachon xonadan chiqmaganidek.
Ro‘yxatning oxirgi qatorida esa bitta belgi yo‘q edi.
PODVAL — YAKUNIY TEKSHIRUV
Qarshisidagi katak bo‘sh.
Hech qanday belgi qo‘yilmagan.
Hech qanday imzo yo‘q.
Va Hasan aka…
uyiga qaytmagan edi.