HikoyaMaryam.
Maryam.
Maryam.
Bu uch so‘z endi mening yuragimning urishiga aylanib qolgan edi. Har bir urish — uning ismi. Har bir nafas — uning yo‘qligi. Men tog‘ yo‘lida yurardim, lekin oyoqlarim yerni bosayotganini sezmasdim. Butun vujudim faqat shu ism atrofida aylanardi. U meni yo o‘ldirishi, yo haqiqatan tiriltirishi mumkinligini bilardim. Hozircha esa u faqat og‘riq edi. Lekin bu og‘riq — mening hali ham tirik ekanligimning yagona, shafqatsiz isboti edi.
Shamol yuzimga urdi. Sovug‘i suyakka yetdi. Men to‘xtamadim. To‘xtash — o‘ylash demak edi. O‘ylash esa uni yanada yaqinroq keltirardi. Va u yaqinlashganda, yo‘qligi yanada kuchliroq ezardi.
Men bir baland qoyaning soyasiga yetib keldim. U yerda kichik bir tekislik bor edi. O‘tirib dam olish mumkin edi. Lekin men o‘tirmadim. O‘tirsam, tizzalarimga boshimni qo‘yib, uni chaqirib yuborishim mumkin edi. Va u kelmasdi. Hech qachon kelmasdi. Faqat xotira kelardi. Xotira esa eng shafqatsiz mehmon edi. U senga baxtni ko‘rsatardi, keyin esa uni qo‘ldan yulib olib ketardi.
Men yurishda davom etdim.
Quyosh botishga yuz tutgan edi. Osmon qizil-sariq rangga bo‘yalgan, bulutlar esa go‘yo qonga boyalgandek tuyulardi. Bu manzara menga jang maydonini eslatdi. O‘sha kuni ham osmon shunday yonardi. O‘sha kuni ham men yiqilgan edim. Lekin o‘sha kuni u hali tirik edi. U uyda non yopayotgan, bolam esa hovlida o‘ynayotgan edi. Men ularni himoya qilaman deb o‘ylagan edim. Endi esa... endi men himoyasiz edim. Ular esa yo‘q.
To‘satdan oyoqlarim to‘xtadi.
Oldimda yo‘l ikkiga ajralardi. Biri chapga, pastlikka, odamlar tomon. Ikkinchisi o‘ngga, tikroq, yolg‘izlikka. Men ikkinchisini tanladim. Odamlar menga kerak emasdi. Ularning ko‘zlari, savollari, achinishlari menga og‘ir edi. Menga faqat jimjitlik kerak edi. Jimjitlikda u bilan yolg‘iz qolish. Hatto u yo‘q bo‘lsa ham.
Yo‘l tikkalashdi. Nafasim qisqa bo‘lib qoldi. Yaralarim sezila boshladi. Lekin men sezmasdim. Chunki tanadagi og‘riq ruhiy og‘riq yonida hech narsa edi. Men bir qo‘lim bilan qoyaga suyanib, yuqoriga chiqdim. Kechqurun shamoli kuchayib, yuzimdagi sochni o‘ynatardi. Men to‘xtab, orqamga qaradim. Vodiy pastda qolgan edi. Uyalar kichkina nuqtalarga aylangan, daryo esa nozik bir ipdek ko‘rinardi. Bu balandlikda odam o‘zini Allohga yaqinroq his qilardi. Lekin men yaqinligini his qilmasdim. Men faqat uzoqlikni his qilardim. Undan uzoqlikni.
Men bir tekis joy topib, o‘tirib dam oldim. Tizzalarimni quchoqladim. Peshanamni tizzalarimga qo‘ydim. Va pichirladim:
«Maryam...
Agar bilganimda — o‘sha oxirgi tongda seni quchoqlab, qo‘yib yubormagan bo‘lardim.
Agar bilganimda — o‘sha oxirgi kechada ko‘zlaringni uzoqroq kuzatgan bo‘lardim.
Agar bilganimda...»
So‘zlar tomog‘imda tiqilib qoldi. Men boshimni ko‘tardim. Ko‘zlarim quruq edi. Yosh allaqachon tugagan edi. Faqat ichimda bir katta, qora chuqurlik bor edi. U chuqurlik har kuni chuqurlashardi. Va men bilardim — bir kun u meni butunlay yutib yuborishi mumkin.
Shu payt xotira keldi. Kuchli, aniq, shafqatsiz.
U kun kechqurun edi.
Hovlida o‘tirgan edik. Bolam allaqachon uxlab qolgan. Otam ichkarida Qur’on o‘qiyotgan edi. Maryam mening yonimda, boshini yelkamga qo‘ygancha o‘tirardi. Osmon yulduz bilan to‘la edi. U sekin so‘radi:
«Agar bir kun men bo‘lmasam... nima qilasiz?»
Men o‘sha paytlar jiddiy qabul qilmagan edim. Kulib, «Sen doim bo‘lasan», deb doim javob beravergan edim. U boshini ko‘tarib, menga qaragan edi. Ko‘zlarida g‘alati bir jiddiylik bor edi.
«Javob bering», degan edi. «Rostini ayting.»
Men uning sochidan bir tutam olib, barmoqlarim orasida aylantirgan edim.
«Agar sen bo‘lmasang... men ham bo‘lmayman. Chunki sen mensiz, men sensiz — bu ikkalasi ham bir xil o‘lim.»
U tabassum qilgan edi. Keyin boshini yana yelkamga qo‘ygan edi.
«Yolg‘on gapirmang», degan edi mayin ovozda. «Siz kuchlisiz. Siz yashaysiz. Lekin... meni unutmang.»
«Unutmayman», deb va’da bergan edim.
«Hech qachon.»
Endi esa u yo‘q edi.
Va men hali ham uning yelkasidagi issiqlikni his qilardim. Hali ham uning mayin yoqimli, jonimga oro beradigan o‘zining iforini his etardim. Hali ham o‘sha va’dani eslayman. Unutmaslik va’dasini. Lekin unutmaslik — eng og‘ir jazoga aylangan edi.
Men o‘rnimdan turdim. Qorong‘u tushayotgan edi. Yo‘l endi deyarli ko‘rinmasdi. Lekin men yurishda davom etdim. Chunki to‘xtash — uni yanada yaqinroq his qilish demak edi. Va u yaqinlashganda, yo‘qligi meni ezardi.
Uzoqda bir chiroq ko‘rindi.
Kichkina, tebranib turgan. Ehtimol, biron bir cho‘ponning kulbasi yoki karvon to‘xtagan joy. Men u tomon yurdim. Chiroq yaqinlashgan sari yuragim tezroq ura boshladi. Odamlar. Yana odamlar. Ularning ovozlari, savollari, nigohlari... Men ularga tayyor emasdim. Lekin tunda tog‘da yolg‘iz qolish ham xavfli edi. Yaralarim ochilib, qon ketishi mumkin edi.
Chiroq eski bir kulba oldida yonardi. Eshik oldida bir kishi o‘tirardi. Qari odam. Soqoli oqargan, yuzi ajin bosgan. U meni ko‘rib, bosh irg‘adi. Hech narsa demadi. Faqat ichkariga ishora qildi.
Men ichkariga kirdim.
Kulba kichkina, issiq edi. O‘rtada kichik olov. Devorlarda quritilgan go‘sht va o‘tlar osilgan. Qari odam orqamdan kirib keldi. U menga bir parcha non va suv uzatdi. Men rahmat aytib oldim. Nonni tishladim. Bu safar ochligim yengdi. Non oddiy edi, lekin issiq. Qorinni to‘ldirdi.
Qari odam olov oldiga o‘tirdi. Uzoq indamadi. Keyin sekin so‘radi:
«Kimni yo‘qotding, bolam?»
Men boshimni ko‘tardim.
U kulimsiradi. Tishlari kam edi.
«Ko‘zlaringdan bilinib turibdi. Sen urushdan qaytgansan. Lekin eng og‘ir yarang tanangda emas.»
Men indamadim.
U davom etdi:
«Men ham yo‘qotganman. Xotinimni. O‘ttiz yil bo‘ldi. Hali ham har kecha uning ovozini eshitaman. Ba’zan u menga g‘azablanadi. Ba’zan esa... faqat qarab turadi. Men unga aytaman: «Kut, tez orada kelaman.» U esa bosh chayqaydi. «Hali erta», deydi.»
Qari odam mening yuzimga qaradi.
«Sening yaqining ham shunday deganmi?»
Men sekin bosh irg‘adim.
«Ha. «Tur. Hali erta», degan edi.»
Qari odam bosh irg‘adi.
«Unda tur. Va yur. Chunki ular «erta» degan ekan — demak, hali ishing bor. Nima ishligini bilmasang ham — yur. Yo‘l o‘zi ko‘rsatadi.»
U turib, menga yana non uzatdi.
«Tunni shu yerda o‘tkaz. Ertaga yo‘lingni davom ettir. Lekin esda tut — sog‘inch seni yeydi, agar uni yo‘lga aylantirmasang. Uni yo‘lga aylantir. Aks holda u seni o‘ldiradi.»
Men nonni oldim.
Qari odam o‘z burchagiga borib yotdi. Tez orada xirillab uxlab qoldi. Men olovga tikilib o‘tirdim. Alanga ichida uning yuzini ko‘rdim. Maryamning yuzini. U tabassum qilardi. Keyin yo‘qoldi.
Men pichirladim:
«Hali erta degan eding...
Lekin men uchun vaqt to‘xtagan.
Sen yo‘qsan.
Va men hali ham seni kutaman.
Hatto bilaman — kelmaysan.»
Olov xirilladi. Tashqarida shamol esdi. Va men bilardim — bu tun ham o‘tadi. Ertaga yana yurishim kerak.
Chunki u «tur» degan edi. Va men uning so‘ziga itoat qilardim. Hatto bu itoat meni o‘ldirsa ham. Men yotdim. Ko‘zlarimni yumdim.
Va eng so‘nggi o‘yim uning ismi edi.
Maryam.
Maryam.
Maryam.
Bu ism meni yo o‘ldirardi, yo haqiqatan tiriltirardi. Hozircha esa u faqat og‘riq edi. Lekin bu og‘riq — mening yagona tirik ekanligimning eng shafqatsiz va eng chin isboti edi.
