HikoyaQadim-qadim zamonlarda, fayziyob Darussalom diyori bilan shimolning suyakni qaqshatuvchi muz sahrolari orasida osmonni tirab turgandek ko‘rinuvchi, sarhadsiz muzliklar qad rostlagan edi. Bu shunchaki sovuq va qorning yig‘indisi, tabiatning injiqligi emasdi. Bu — Yaratganning cheksiz hikmati ila bino qilingan ilohiy qalqon, insoniyatdan yashiringan sirlar va qora fitnalarni jilovlab turuvchi muazzam to‘siq edi. Toki Ilohiy amr kelmaguniga qadar, bu qalin muzlar ortidagi yovuzlikning yo‘li abadiy berkilgan, deb qaralardi.
Darussalom ahli iymon nuridan bahramand bo‘lib, Yaratganning hidoyatiga chin dildan bog‘langan saodatmand asrlarda bu muzliklar bir zarra ham erimadi, qimirlamadi. Zero, u davr odamlarini asrab turgan asl qal’a — shimoldagi bahaybat muzlar emas, balki ularning qalbidagi qaynoq iymon, adolat va taqvo edi.
Ammo shafqasiz vaqt o‘z so‘zini aytdi. Asrlar almashib, odamlar qalbida mudrab yotgan nafs uyg‘ondi. Adolat o‘rniga kibr va xudbinlik, shukronalik o‘rniga to‘ymas hirs in qurdi. Ixlos va samimiyatni ko‘r dunyo muhabbati bo‘g‘ib qo‘ydi. Ochiq-oshkora qilingan gunohlar oddiy holga aylandi, haqiqatni baralla aytuvchi toza ovozlar esa olomonning shovqini ichida g‘arq bo‘ldi.
Insonlar qalbidagi e’tiqod tafti sovigani sari, hayratlanarli holat yuz berdi — shimoldagi asriy muzliklar Yaratganning hikmati ila eriy boshladi. Bahaybat muz qoyalari qarsillab yorilar, ularning erishidan hosil bo‘lgan suvlar go‘yo insoniyatning yaqinlashib kelayotgan halokatiga yig‘layotgan tabiatning ko‘z yoshlaridek oqardi. Bu tasodif emasdi. Bu g‘aflat uyqusiga ketgan bandalarga yuborilgan eng ogohlantirish edi.
Muzlar bag‘rida, yorug‘likdan mahrum qilingan zulmat qa’rida ming yillar davomida zanjirband etilgan qorong‘u qabilalar nihoyat bosh ko‘tardi. Eriyotgan muzliklar ochgan qora so‘qmoqlar orqali ular shimol tubanliklaridan g‘orda saqlangan yirtqichlardek o‘rmalab chiqa boshladilar. Ular yovuz isli nafaslari bilan tarqoq qabila va urug‘larni bir qora tug‘ ostiga jipslashtirar edilar.
Darussalomning dunyo g‘amiga botgan ahli esa boshlariga qanday musibat bostirib kelayotganidan mutlaqo bexabar edi. Ammo olis ufq ortida, quyuq qor va tumanlar qo‘ynida, kelajakning qonli janglari nafasi allaqachon ufurib turar, qora fitnaning sovuq sharpasi Darussalom sarhadlari sari jimgina bostirib kelayotgan edi.
Shahri Ravshan o‘zining shirin g‘aflati — sokin hayot og‘ushida mudrardi. Kechalari yulduzli osmon ostida masjidlar gumbazidan ko‘tarilayotgan xush-ohang Qur’on tilovati insonlar qalbiga huzur bag‘ishlar, tongning ilk bo‘zarib kelayotgan pallasida esa muazzinlarning yuraklarni larzaga solguvchi azoni tor va aylanma ko‘chalar, osmono‘par minoralar orqali butun vodiy bo‘ylab taralardi. Bozorlarda qaynayotgan hayot, ertangi rizq tashvishi bilan yelib-yugurayotgan savdogarlar, maydonlarni o‘zining beg‘ubor kulgusi bilan to‘ldirgan bolakaylar — bularning bari odamlarni ertangi kunning ham xuddi bugungidek osoyishta otishiga ko‘r-ko‘rona ishontirib qo‘ygan edi.
Faqatgina shaharning eng baland nuqtasida, qahraton shimolga yuzlanib qad rostlagan qadimiy rasadxonada vaziyat boshqacha edi. Tunlarni kiprik qoqmay, koinot tilsimotiga tikilib bedor o‘tkazadigan falakshunos olimlarning yuzida so‘nggi paytlarda chuqur xavotir ifodasi qotib qolgandi. Ular so‘nggi oylarda shimol osmonidagi yulduzlar turkumida noodatiy, hatto sovuq siljishlarni kuzatishar, biroq bu o‘zgarishlarning asl sababini anglashga ularning ilmi ojizlik qilardi. Ko‘zlari koinot qa’rini kuzataverib nuri ketgan, yoshi ulug‘ falakshunos og‘ir xo‘rsinib qo‘yarkan: — Har bir hodisaning ilmi ham, hikmati ham faqat Yaratganning o‘ziga ayondir, — der va titrayotgan barmoqlari bilan usturlabni tutgancha, dildagi tahlikasini sukut bilan yashirishga urinardi.
Ayni shu vaqtda, Darussalomning eng chekka shimoliy sarhadida, qahratonga ko‘krak tutib turgan Ko‘prik-Sokina qal’asining rutubatli devorlari orasida mutlaqo boshqa tahlikali shivir-shivirlar izg‘irdi. Zax va qorong‘u minoralarda sovuqdan junjikib navbatchilik qilayotgan qorovullar, tun o‘zining eng cho‘qqisiga chiqqan, sukunat quloqni kar qilgudek darajaga yetgan lahzalarda cheksiz muzliklar qa’ridan kelayotgan bo‘g‘iq, vahimali gumburlashlarni eshitganiga qasamyod qilishardi. Bu oddiy muzning yorilishi emasdi... Go‘yo yuz asrlik qalin qatlamlar ostida mudrab yotgan qandaydir ulkan, shafqasiz yovuzlik asta-sekin, ingranib uyg‘onayotgandek edi.
Biroq tongning ilk nurlari muzliklar osha mo‘ralashi bilan, yana barcha narsa o‘zining aldamchi jimjitligiga qaytardi.
Qal’aning xotirjam amiri bu tahlikali xabarlarni shunchaki qo‘rquvning mahsuli deb bildi. U tun qorong‘usida rang-ro‘yi o‘chib kelgan askarlarga mensimay, istehzo bilan qaradi: — Sovuq odamning faqat qulog‘ini emas, qo‘rqoq xayolini ham aldaydi, — dedi u, muzdek ohangda. — Asrlar davomida bu muzliklardan biron marta tirik jon o‘tmagan. Sizlar esa shamolning uvillashini o‘zingizga vahima qilib yuribsiz!
Shunday bo‘lsa-da, qahraton tun qo‘ynida qal’a devorlarida sadoqatsiz kuzatuv olib borayotgan ba’zi askarlarning ko‘ksiga izohsiz bir g‘ashlik, muzdek vahima o‘rmalab kirgan edi.