HikoyaShaxnoza haqiqatni bilgan kundan boshlab tinchimadi. Ikki yil davomida ichida yig‘ilib qolgan savollar endi bitta yo‘nalishga aylangan edi: uni topish kerak. Avval tanishlaridan surishtirdi, keyin uning eski do‘stlariga chiqdi. Kimdir aniq bilmasdi, kimdir gapirishni istamasdi, yana kimdir “o‘zingni qiynama” deb mavzuni yopishga urindi. Lekin Shaxnoza ortga qaytmadi. U xatni qayta-qayta o‘qirdi. Har safar “meni qidirmaginsan, ko‘chada bo‘lib sarson” degan satrlarga kelganda ko‘ziga yosh kelardi. Endi esa aynan shuni qilayotgan edi: ko‘chalarda, tanishlar orasida, eski manzillarda uni qidirardi. Oxiri bir tanishidan haqiqatni eshitdi — u hali ham qamoqda edi. Bu gapni eshitganida Shaxnoza bir necha soniya jim qoldi. Yuragi g‘alati urib ketdi. U ikki yil davomida uni tashlab ketgan deb yurgan, aslida esa yigit shu vaqtning hammasini to‘rt devor orasida o‘tkazgan edi.
Shundan keyin Shaxnozaning hayoti yana kutishga aylandi. Bu safar kutish avvalgidan boshqacha edi. Endi u yigitning qayerdaligini bilardi, lekin oldiga borib ko‘rish imkoniyati hamisha ham bo‘lavermasdi. Ba’zan kechalari xatni yoniga qo‘yib yotardi. Ko‘zini yumsa, shifoxonadagi oxirgi uchrashuvlari ko‘z oldiga kelardi: yigitning hansirab kirib kelgani, “operatsiyaga pul topdim” degani, keyin eshik oldida “mendan xavotir olma, hammasi yaxshi bo‘ladi” deb ketgani. Endi u o‘sha kunning har bir soniyasini boshqacha tushunardi. O‘shanda yigitning ko‘zidagi qo‘rquvni sezgan, lekin sababini bilmagan edi. Hozir esa hammasi joyiga tushgandi.
Oradan vaqt o‘tib, amnistiya haqida xabar chiqdi. Shaxnoza bunga avvaliga ishonmadi. Keyin yigitning ham ozodlikka chiqishi mumkinligini eshitdi. Shu kundan boshlab u har kuni telefonga qarab yurdi. Biror qo‘ng‘iroq, biror xabar, hech bo‘lmasa tanishlardan bir gap kutdi. Yigit esa qamoqdan chiqqan kuni birinchi bo‘lib Shaxnozani o‘yladi. U ozod havoga chiqqanida atrofdagi odamlar, mashinalar, shovqinlar unga g‘alati tuyuldi. Ikki yil ichida hayot o‘zgargandek edi, lekin uning ichida bitta narsa o‘zgarmagan edi — Shaxnoza. U qizning hozir qayerdaligini aniq bilmasdi, lekin ularning ilk bor tanishgan joyini esladi. O‘sha eski bekat. “Agar u ham meni qidirayotgan bo‘lsa, balki o‘sha joyga borar”, deb o‘yladi.
O‘sha kuni Shaxnoza ham aynan shu bekatni esladi. Ular birinchi marta shu yerda gaplashgan, birinchi marta shu yerda uzoq suhbatlashib qolishgan edi. Qiz o‘sha joyga borib, bir muddat kutib o‘tirmoqchi bo‘ldi. Balki hech kim kelmasdi. Balki u boshqa joyga ketgandir. Lekin ichida tushuntirib bo‘lmaydigan bir sezgi bor edi. Bekatga yetib borgach, eski o‘rindiqqa o‘tirdi. Atrofdagi odamlar kelib-ketardi, avtobuslar to‘xtab yana yo‘lga tushardi. Shaxnoza esa har safar uzoqdan bir yigit ko‘rinsa, beixtiyor o‘rnidan turib qarardi. Keyin yana o‘tirardi. Ko‘zlarida yosh bor edi, lekin o‘zini tutishga urinardi.
Yigit ham o‘sha tarafga shoshayotgan edi. U bekatni uzoqdan ko‘rishi bilan yuragi tezroq ura boshladi. Avval hech kimni ajrata olmadi. Keyin o‘rindiqda boshini egib o‘tirgan qizga ko‘zi tushdi. Bir zum to‘xtab qoldi. Ikki yil davomida tasavvurida ko‘rgan yuz endi ko‘z oldida edi. Shaxnoza biroz ozgandek, lekin o‘sha-o‘sha edi. Yigit beixtiyor kuldi. Ko‘zlariga yosh keldi. U yaqinroqdan ko‘rish uchun yo‘l tomon yurdi.
Shaxnoza ham nimanidir sezgandek boshini ko‘tardi. Uzoqdan qarab kelayotgan yigitni ko‘rishi bilan tanasi titrab ketdi. Avvaliga ko‘zlariga ishonmadi. O‘rnidan turdi. Bir qadam oldinga yurdi. Yigit ham uni ko‘rib to‘xtadi. Ikki yil davom etgan ayriliq ularning orasida endi faqat bir necha o‘n metr masofa bo‘lib qolgan edi. Shaxnozaning lablari titradi, lekin ovozi chiqmadi. Yigit yo‘lning narigi tomonida edi. U yaqinroqdan ko‘ray deb yo‘lga qadam qo‘ydi.
Hammasi bir necha soniyada sodir bo‘ldi.
Mashinaning keskin signal ovozi eshitildi. Kimdir baqirdi. Shaxnoza faqat yigitning o‘ziga qarab kelayotganini, keyin birdan yon tomondan kelgan mashina uni urib yuborganini ko‘rdi. Yigit yo‘l chetiga yiqildi. Shaxnoza bir zum qotib qoldi, keyin yugurdi.
— Yo‘q... yo‘q! Yo‘q!
U odamlarni itarib yigitning oldiga yetib bordi. Yigitning ko‘zlari hali ochiq edi, lekin nafasi og‘irlashgan edi. Shaxnoza tizzalab o‘tirib, uning boshini qo‘llari orasiga oldi.
— Menga qarang... iltimos, menga qarang. Men keldim. Mana, men shu yerdaman.
Yigit uni ko‘rishga urindi. Lablarida juda kuchsiz tabassum paydo bo‘ldi. Go‘yo shu ikki yil davomida kutgan narsasiga nihoyat yetgandek edi. Shaxnoza yig‘lab uning yuzini silardi.
— Sizni topdim... eshityapsizmi? Men sizni topdim. Endi hech qayerga ketmaysiz.
Atrofdagi odamlar tez yordam chaqirishardi. Kimdir yo‘lni ochishga urinardi. Shaxnoza esa hech narsani eshitmasdi. Uning butun dunyosi shu yo‘l chetida yotgan yigitdan iborat edi. Yigit nimadir demoqchi bo‘ldi, lekin ovozi chiqmadi. Bir necha soniyadan keyin nigohi Shaxnozada qotib qoldi.
— Yo‘q... iltimos...
Shaxnoza uning qo‘lini qattiq ushladi. Lekin qo‘l asta-sekin bo‘shashib bordi.
Kimdir yonida vaqtni aytdi.
Soat 14:45 edi.
Shaxnoza o‘sha raqamni eshitganida hech qanday ma’no bermadi. O‘sha paytda unga vaqtning ahamiyati yo‘q edi. U faqat ikki yil kutgan odamiga yetib kelganini va uni yana yo‘qotganini tushunardi. U yigitning yonida uzoq vaqt yig‘lab o‘tirdi. Keyin tez yordam kelib, odamlar uni chetga olishdi. Shaxnoza esa qo‘llariga qarab qoldi. Bir necha daqiqa oldin shu qo‘llarda uning sevgan insonining boshi turgan edi.
Oradan kunlar o‘tdi. Yigitni Ko‘kcha qabristoniga dafn qilishdi. Shaxnoza deyarli har kuni uning qabri oldiga borardi. Ba’zan gapirardi, ba’zan shunchaki jim o‘tirardi. Ikki yil davomida aytolmagan gaplarini endi tuproq qarshisida aytardi. “Nega kutmadingiz?”, derdi ba’zan. Keyin o‘zi bu savolning adolatsizligini tushunib, yana yig‘lardi. Ular uchrashishga ulgurgan edi. Faqat o‘sha uchrashuv bir necha soniyagina davom etgan edi.
Yigitning vafotidan bir oy o‘tdi. Bir kecha Shaxnoza uni tushida ko‘rdi. U avvalgidek edi. Kasalxona yo‘lagidagi kabi xavotirli ham emas, qamoqdan chiqqan kundagidek charchagan ham emas. Shunchaki unga qarab turardi.
— Seni sog‘indim, — dedi u.
Shaxnoza tushida ham yig‘lab yubordi.
— Men ham.
Yigit unga yaqinroq keldi.
— Ertaga tug‘ilgan kunim. Bilasan-a?
Shaxnoza boshini qimirlatdi.
— Meni ko‘rgani kelasan-a?
— Boraman.
— Sen ham meni sog‘ingan bo‘lsang, ertaga 15 ta kam 3 da Ko‘kcha mozori oldida kutaman. Faqat sendan bitta iltimos... ichkariga kirma. Bir daqiqa ham kech qolma.
Shaxnoza unga nimadir demoqchi bo‘ldi, lekin yigit asta-sekin uzoqlasha boshladi.
— Kutaman, — dedi u. — Intizorlik bilan kutaman.
Shaxnoza cho‘chib uyg‘ondi.
Xona qorong‘i edi. Yuragi juda tez urayotgan edi. Bir necha soniya qayerdaligini tushunmay yotdi. Keyin tushini esladi.
15 ta kam 3. Ko‘kcha mozori. Bir daqiqa ham kech qolma.
Shaxnoza tong otishini kutdi. Ertalab esa yo‘l-yo‘lakay bir dasta qizil gul sotib oldi.
Bu oddiy tushmi yoki so‘nggi uchrashuvga berilgan va’dami — u bilmasdi.
Lekin bu safar kech qolishni istamasdi.