HikoyaSHAXSIY AFSONA
1—qism — Bo'sh Sahifa
"Ba'zi hikoyalar yozilgani uchun emas, kimdir ularga ishonishga jur'at qilgani uchun afsonaga aylanadi."
Shahar hali uyg'onmagandi.
Yomg'ir tomchilari eski kutubxonaning derazalariga sekin urilardi.
Ichkarida esa bitta chiroq yonib turardi.
U chiroq ostida yigirma yoshlar atrofidagi yigit tinmay yozardi.
Uning ismi...
Aren.
Stol ustida o'nlab qo'lyozmalar yotar, lekin barchasining oxirgi sahifasida bir xii yozuv bor edi.
"Bu hali men izlagan afsona emas."
Aren yana bir varaqni buklab, chetga surdi.
Yana yo'q...
Shu payt eshik ochildi.
Qo'lida ikki piyola issiq qahva bilan bir yigit kirib keldi.
Men senga bir soat dedim.Uch soatdan beri shu yerdasan. Aren jilmaydi.Salom, Riven.
Riven qahvani stolga qo'yib, qo'lyozmalarga qaradi.
Nechtasi bo'ldi?Yetmish sakkizta. Riven kulib yubordi.Yetmish sakkizta afsonani yoqtirmadingmi?Yo'q.Chunki men hikoya yozmayapman. Aren deraza tomon qaradi.Men...
afsona izlayapman. Riven stulga o'tirdi.
Men haligacha bitta narsani tushunmayman.Nega aynan afsona?
Roman yoz. Detektiv yoz. Fantastika yoz.
Odamlar shuni o'qiydi. Aren boshini chayqadi.
Men odamlar bir marta o'qib unutadigan kitob yozishni xohlamayman.Men shunday afsona yozmoqchimanki...
u tugagach ham odamning qalbida davom etsin.
Kutubxona yana jimib qoldi.
Faqat yomg'ir ovozi eshitilardi.
Riven sekin so'radi:
Xo'sh...
Mukammal afsona qanday bo'Iadi? Aren uzoq o'yladi.
So'ng javob berdi:
Bilmayman.Lekin uni o'qigan har bir odam: "Bu men haqimda yozilgan..."
Riven kulimsiradi.
Bu mumkin emas.
Aren esa qalamini qo'liga oldi.
Balki...
odamlar afsonani emas... o'zlarini o'qishar.
Shu payt kutubxonaning eng chekkasidagi
javondan eski kitob yerga tushdi.
Dup!
lkkalasi bir paytning o'zida o'sha tomonga qarashdi.
Kitob qalin chang bilan qoplangan edi. Muqovasida na nom, na muallif bor edi. Faqat bitta belgi...
Aren kitobni sekin ochdi. lchidagi barcha sahifalar... bo'sh edi.
Faqat birinchi sahifaning pastki qismida juda mayda yozuv bor edi.
"Afsona yozilmaydi..."
Aren hayron bo'lib keyingi qatorni izladi. Lekin boshqa hech narsa yo'q edi.
Bo'sh.
Mutlaqo bo'sh.
Riven pichirladi:
— G'alati...
Bu kitob nimaga kerak?
Aren esa javob bermadi.
Negadir u ichida tushuntirib bo'lmaydigan bir hissiyot uyg'onganini sezdi.
u kitob uni uzoq vaqtdan beri kutayotgandek edi.
Shu onda kutubxonaning chirog'i bir lahzaga o'chib—yondi.
Va bo'sh sahifaning o'rtasida sekin—sekin yangi yozuv paydo bo'la boshladi...
2—qism — Birinchi Jumla
"Ba'zi kitoblar javob bermaydi. Ular faqat to'g’ri savolni berishni o'rgatadi."
Kutubxona yana jimjit edi.
Aren va Riven bir—birlariga qarab turishardi. Stol ustidagi nomsiz kitob hali ham ochiq edi.
Birinchi qism oxirida bo'sh sahifada paydo bo'lgan yozuv hanuz o'chmagan edi.
"Afsona yozilmaydi..."
"...u tinglanadi."
Riven chuqur nafas oIdi.
Aren bosh irg'adi.
Demak, bu tush emas.
U qo'lini yozuv ustidan o'tkazdi. Harflar oddiy siyohga o'xshamasdi.
Go'yo ular qog'ozga emas, sahifaning ichiga singib ketgandek edi.
"Afsona tinglanadi..." Riven sekin takrorladi.Bu nimani anglatadi? Aren jilmaydi.Bilmayman.Lekin men bir narsani bilaman.Men shu paytgacha afsonani yozishga urinibman.
Balki avval...
uni eshitishni o'rganishim kerakdir.
Shu payt kutubxonaning eski soati tungi o'n ikkini urdi.
Dong...
Dong...
Uchinchi zarbdan keyin kitobning keyingi sahifasi o’z—o’zidan ochildi.
lkkalasi ham hayrat bilan yaqinlashdi.
Bu safar sahifada faqat bitta savol yozilgan edi.
"Inson afsonani yaratadimi..."
Bir necha soniyadan keyin ikkinchi qator
ham paydo bo'ldi.
"...yoki afsona insonni yaratadimi?" Kutubxona yana jimib qoldi.
Riven stulga suyanib kulimsiradi.
Rostini aytsam...
bu kitob menga yoqishni boshladi. Aren ham kuldi.
Nega?Chunki u javob bermaydi. Faqat savollarni ko'paytiradi. Aren kitobni sekin yopdi.
Muqovaga yana qaradi. Na sarlavha.
Na muallif.
Na biror belgi.
Go'yo bu kitob o'z egasini kutib yillar davomida shu javonda yotgandek edi.
Riven jiddiy ohangda dedi:
Aren...
Ehtimol sen izlayotgan afsona... hali yozilmagandir.
Aren derazadan tashqariga qaradi.
Yomg'ir hamon yog'ardi.
Yo'q.Menimcha...
u allaqachon mavjud.
Uni faqat hali hech kim to’g’ri eshita olmagan.
Ayni shu paytda kutubxona eshigi sekin ochildi.
lchkariga yoshi ulug' bir ayol kirib keldi.
U har kuni kitob olish uchun keladigan oddiy o'quvchiga o'xshardi.
U javonlar orasidan yurib, to’g'ri Arenning yoniga keldi.
Kechirasiz, — dedi u muloyimlik bilan.Siz yozuvchi emasmisiz?
Aren hayron bo'ldi.
Hali yo'q...
Shunchaki yozishga harakat qilaman.
Ayol jilmaydi.
Unda sizdan bir iltimosim bor.Menga...
hayotimni o'zgartiradigan bitta afsona yozib bera olasizmi?
Kutubxonada sukunat cho'kdi. Aren va Riven bir—biriga qarashdi. Chunki bu savol...
Aren umr bo'yi kutgan birinchi haqiqiy sinov edi.
3—qism — Birinchi Tinglovchi
"Ba'zan inson javob izlab keladi. Aslida esa unga javob emas, umid kerak bo'ladi."
Kutubxonada hech kim gapirmadi.
Yoshi ulug' ayolning savoli hanuz havoda muallaq edi.
"Menga hayotimni o'zgartiradigan bitta afsona yozib bera olasizmi?"
Aren javob berishga shoshilmadi. U Rivenga qaradi.
Riven ham uning ko'zlariga tikildi.
Bu safar ikkalasi hann bir narsani tushungandi.
Bu shunchaki savol emas edi.
Bu sinov edi.
Aren muloyim ohangda so'radi:
Nega aynan afsona? Ayol biroz sukut saqladi.
So'ng deraza ortidagi yomg'irga qarab dedi:
Chunki maslahatlar esimdan chiqadi. Nasihatlar ham.
Lekin bolaligimda eshitgan afsonalarni... haligacha unutmaganman.
Riven asta jilmaydi.
Demak, sizga ertak emas... esda qoladigan hikoya kerak. Ayol bosh irg'adi.Yo'q.
Menga...
o'zimni eslatadigan hikoya kerak. Bu gap Arenni o'ylantirib qo'ydi. U yozuv daftarchasini oldi.
Ammo yozmadi.
Faqat bitta savol berdi.
Agar afsona siz haqingizda bo'lsa...
unda siz qanday inson bo'lishni xohlardingiz? Ayol uzoq o'yladi.
Ko'zlari namlandi.
Men...
hech kimni afsus bilan eslamaydigan inson bo'lishni xohlardim.
Nihoyat Riven sukutni buzdi.
Nega hech narsa yozmading? Aren chuqur nafas oldi.Chunki u mendan afsona so'radi.
Men esa hali odamlarning dardini eshitishni o'rganyapman.
Riven kulimsiradi.
Bilasanmi?
Mening nazarimda sen bitta xato qilyapsan.
Qanaqa?Sen mukammal afsona izlayapsan. Balki...
mukammal afsona umuman yo'qdir. Aren boshini chayqadi.
Yo'q.
Men ishonaman.
Shunday afsona borki...
uni o'qigan har bir inson unda boshqa ma'noni topadi.
Kechqurun ular yana kutubxonaga qaytishdi. Nomsiz kitob stol ustida jim yotardi.
Aren uni sekin ochdi.
Bu safar sahifada faqat bitta jumla paydo
bo'ldi.
"Sen hali yozishga shoshilyapsan." lkkalasi ham hayrat bilan qarashdi. Yana bir qator yozildi.
"Avval odamlarning hikoyalarini tingla."
Shu zahoti kitobning oxirgi sahifasidan kichik bir qog'oz yerga tushdi.
Unda shahar xaritasi chizilgan edi.
Xaritada esa faqat bitta joy qizil siyoh bilan aylana ichiga olingandi.
Pastida esa qisqagina yozuv bor edi: "Har bir afsona... kimningdir birinchi
qadamidan boshlanadi." Aren qog'ozni qo'liga oIdi. Riven jilmaydi.
Nima qilamiz?
Aren xaritaga uzoq tikilib turdi. So'ng qat'iy ohangda dedi:
Ertaga shu yerga boramiz. Balki...
biz izlayotgan afsona bizni kutayotgandir.
Kechasi esa kutubxonaning derazasidan esayotgan shamol nomsiz kitobning sahifalarini o’z—o'zidan varaqladi.
Lekin bu safar na Aren, na Riven buni ko'rdi. Oxirgi sahifada sekin bitta jumla paydo bo'ldi:
"Afsona o'z tinglovchilarini tanlashni boshladi."
4—qism — Xaritadagi Nuqta
"Ba'zan yo'lni topish uchun manzil emas,
Ertasi kuni.
Quyosh endigina ufqdan ko'tarilayotgan edi. Aren va Riven kutubxona oldida uchrashishdi. Riven qo'lidagi xaritani yana bir bor ochdi.
Qizil siyoh bilan belgilangan nuqta shaharning chekkasida joylashgan eski maydonga to’g’ri kelardi.
Tayyormisan? — dedi Riven. Aren jilmaydi.Bilmayman.
Lekin bormasak, javob topolmaymiz.
Yo'l davomida ikkalasi deyarli gaplashmadi. Har biri o'z xayoliga cho'mgandi.
Nihoyat ular xaritadagi joyga yetib kelishdi. Bu eski maydon edi.
Odamlar shoshilib ishga ketayotgan, bolalar
kulib yugurayotgan, ko'cha musiqachisi sokin kuy chalib o'tirardi.
Hammasi oddiy edi.
Juda oddiy.
Riven atrofga qaradi.
Kitob bizni shu yerga olib keldimi?Bu yerda hech qanday sir yo'q—ku. Aren ham hayron edi.Balki...
biz sirni noto’g'ri joydan qidirayotgandirmiz.
Shu payt ularning yonidan taxminan o'n yoshlar atrofidagi bola yugurib o'tdi.
Qo'lidan kichkina qog'oz uchib ketdi. Aren uni olib, bolaga uzatdi.
Mana, tushirib yubording.
Bola kulib qog'ozni oIdi.
Rahmat, aka! U yugurib ketdi.
Riven kulimsiradi.
Hech bo'lmasa bugun bitta yaxshilik qildik.
Lekin Arenning nigohi o'sha qog'ozda qolib ketgandi.
Unda juda oddiy bir rasm bor edi. Katta daraxt.
Va uning tagida yolg'iz o'tirgan odam.
Pastiga esa bolalarcha yozuv bilan bitta gap bitilgandi:
"Har kimning o'z daraxti bo'ladi." Aren asta pichirladi:
Qiziq...
Bu gapni sen qanday tushunding?
Riven yelka qisdi.
Men uchun bu — inson dam oladigan joy. Aren boshini qimirlatdi.Men esa buni...
inson qayta kuch topadigan joy deb o'yladim.
lkkalasi bir—biriga qarab kulib yuborishdi.
Bir xil gap...
Lekin ikki xii ma'no.
Aren birdan jim bo'lib qoldi.
Riven...Nima bo'ldi?Balki...
afsona ham shundaydir.
Bitta hikoya.
Lekin uni har kim o'z hayotiga qarab boshqacha tushunadi.
Riven uning fikrini davom ettirdi.
Demak, afsonaning kuchi yozuvchida emas...Uni o'qigan insondadir.
Aren chuqur o'yga toldi.
Bu gap uning qalbida uzoq aks—sado berdi.
Kechga yaqin ular yana kutubxonaga qaytishdi.
Aren nomsiz kitobni ochdi.
Bu safar sahifada hech qanday savol yo'q edi. Faqat bitta jumla yozilgan edi:
"Bugun siz birinchi javobni topdingiz." Pastida esa yana bir satr paydo bo'ldi. "Endi afsonani emas... odamlarni kuzating." Aren kitobni sekin yopdi.
Riven unga qarab kuldi.
Bilasanmi?
Men bu kitobni endi qo'rqinchli deb
Unda qanday?U bizga afsona yozishni o'rgatayotganga o'xshaydi.
Aren deraza ortidagi quyosh botishiga qaradi.
Yo'q...Menimcha, u bizga...
insonni tushunishni o'rgatyapti.
Shu payt kutubxona eshigi yana ochildi.
lchkariga bu safar yelkasida eski sumkasi bor yosh yigit kirib keldi.
U to'g’ri Arenning oldiga kelib, stulga o'tirdi. So'ng hech qanday tanishtirishsiz dedi:
"Men hayotimdagi eng muhim qarorni qabul qila olmayapman."
"Menga... bitta afsona kerak." Aren va Riven bir—biriga qarashdi.
Bu... endigina boshlanayotgan yo'lning navbatdagi qadami edi.
5—qism — Savollardan Boshlangan Yo'l
"Ba'zan inson javob izlaydi. Aslida esa u o'ziga berishga jur'at etmagan savolni izlayotgan bo'ladi."
Yosh yigit stulga o'tirdi.
Qo'llari titrardi.
Nigohi esa yerga qadalgan edi. Aren uning qarshisiga o'tirdi.
Riven esa odatdagidek yon tomondagi javonga suyandi.
Bir necha soniya hech kim gapirmadi. So'ng Aren sokin ovozda so'radi:
Ismingiz?Liran.Sizga qanday afsona kerak? Liran achchiq kulib qo'ydi.Bilmayman...
Shuning uchun sizning oldingizga keldim.
Riven hayron bo'ldi.
Biz haqimizda qayerdan eshitdingiz? Liran javob berdi:Kecha kutubxonadan chiqayotgan bir
ayolni uchratdim.
U menga shunday dedi:
"Bu yerda ikki yigit bor. Ular hali afsona yozmagan. Lekin ularni tinglasang, o'zingni tushunishni boshlaysan."
Aren va Riven bir—biriga qarab qolishdi. Bu kechagi ayol edi.
Demak, ularning ilk uchrashuvi allaqachon
boshqalarga yetib ulgurgandi. Aren Liranga tikildi.
Sizga maslahat bermaymiz.Tayyor javob ham aytmaymiz.Faqat bitta iltimos...
Menga hammasini boshidan aytib bering. Liran chuqur nafas oIdi.
Menga chet elda o'qish uchun imkoniyat
berishdi.
Bu mening bolalikdagi orzum. Lekin...
otam kasal.
Onam yolg'iz.
Ketsam, orzum ushaladi. Qolsam, oilam yonida bo'laman. Qaysi yo'lni tanlasam ham... nimanidir yo'qotaman.
Kutubxonada chuqur sukunat cho'kdi. Riven ham bu safar hazillashmadi.
Aren uzoq vaqt o'ylanib turdi. So'ng dedi:
Men sizga afsona aytmayman. Hali emas.
Lekin bir savol beraman. Liran boshini ko'tardi.
Marhamat.O'n yildan keyin ortga qaraganingizda...
qaysi tanlovingiz uchun o'zingizni kechira olmasligingizni o'ylab ko'rganmisiz?
Liran javob bera olmadi. Uning ko'zlari uzoqqa tikildi.
Go'yo birinchi marta shu savolni eshitayotgandek edi.
Bir necha daqiqadan so'ng u sekin o'rnidan turdi.
Javob topganim yo'q.
Lekin...
endi qaysi savolni o'ylashim kerakligini bildim.
Rahmat.
U indamay chiqib ketdi. Riven Aren tomon burildi.
Qiziq...
Sen unga hech qanday yechim bermading. Aren jilmaydi.
Chunki bu uning hayoti.
Men uning o'rniga tanlay olmayman.
Shu payt nomsiz kitobning sahifalari o'z—o'zidan ochildi.
lkkalasi ham yaqinlashdi.
Yangi yozuv paydo bo'ldi:
"Yaxshi."
Yana bir satr yozildi. "Sen javob bermading."
Va nihoyat uchinchi jumla paydo bo'ldi.
"Chunki haqiqiy afsona hech qachon insonning o'rniga tanlov qilmaydi."
Aren va Riven uzoq vaqt shu jumlaga tikilib qolishdi.
Riven sekin dedi:
Demak...
biz afsona yozmayapmiz.
Biz...
uning qanday bo'lmasligi kerakligini o'rganyapmiz.
Aren bosh irg'adi.
Ha.
Va menimcha...
biz hali uning birinchi satrini ham
topganimiz yo'q.
esdi.
Nomsiz kitobning oxirgi sahifasida hech kim ko'rmagan yangi jumla paydo bo'ldi:
"Afsona boshlanishiga hali o'n besh qadam qoldi..."
6—qism — Javob lzlamagan Qiz
"Har bir inson hikoya so'rab kelmaydi. Ba'zilari faqat kimdir ularni eshitishini istaydi."
Ertasi kuni kutubxona odatdagidan gavjum edi.
Aren javonlarni tartiblayotgan, Riven esa kechagi yozuvlarni daftarga ko'chirib borardi.
Ular nomsiz kitobda paydo bo'lgan har bir jumlani yozib qo'yishga qaror qilishgandi.
Agar bir kun kelib yozuvlar yo'qolsa—chi? —
dedi Riven.
Aren jilmaydi.
Unda hech bo'lmasa ular bizning
xotiramizda qoladi.
Shu payt eshik ohista ochildi.
Taxminan yigirma besh yoshlardagi bir qiz ichkariga kirdi.
U javonlar orasida biroz yurdi. Ammo hech qanday kitob olmadi. Oxiri Arenning oldiga kelib to'xtadi.
Siz... Arenmisiz?Ha.Men sizdan afsona so'ramoqchi emasman. Aren va Riven bir—biriga qarashdi.
Bu ular kutgan javob emas edi.
Unda nima uchun keldingiz?
Qiz kulimsiradi.
Shunchaki...
siz meni tinglay olasizmi?
Bir soat davomida qiz gapirdi. Bolaligi haqida.
Yo'qotgan orzulari haqida.
Hech kimga ayta olmagan qo'rquvlari haqida.
Aren ham, Riven ham uning gapini bir marta ham bo'lmadi.
Ular faqat tinglashdi.
Nihoyat qiz chuqur nafas oIdi.
Rahmat.Sizlar biror maslahat bermadingiz. Lekin...
yengil tortdim.
U tabassum bilan kutubxonadan chiqib ketdi. Riven derazadan uning ortidan qarab turdi.
Qiziq.
U afsona ham olmadi. Maslahat ham olmadi.
Lekin xursand ketdi. Aren sekin dedi:
Chunki ba'zan insonning eng katta
ehtiyoji... javob emas. Eshitilishdir.
Ular yana nomsiz kitobni ochishdi.
Bu safar sahifada bitta jumla paydo bo'ldi. "Siz bugun birorta ham afsona aytmadingiz." lkkalasi ham indamay o'qishda davom etdi.
Yana bir jumla yozildi.
"Ammo bugun bir insonning hikoyasi tugamadi."
Riven pichirladi:
Demak...
tinglash ham yozishning bir qismi ekan. Aren bosh irg'adi.
Balki...
eng yaxshi yozuvchilar avval eng yaxshi tinglovchilardir.
Kech kirganda kutubxona bo'shab qoldi.
Riven javonlar orasidan yurarkan, birdan
Aren...Nima bo'ldi?
Riven qo'lidagi eski kitobni ko'rsatdi.
Esingdami, birinchi kuni bu javonda faqat bitta nomsiz kitob bor edi?Ha.Endi qaragin. Aren yaqinlashdi. Javonda...
yana bitta nomsiz kitob paydo bo'lgandi.
Muqovasi ham xuddi avvalgidek.
Na nomi bor.
Na muallifi.
Na biror belgi.
Faqat bu safar uning birinchi sahifasi ochiq edi.
Unda atigi bitta jumla yozilgan edi: "Har bir insonning o'z afsonasi bor..."
Lekin jumla shu yerda tugab qolgan edi. Go'yo davomini kimdir hali yozmagandek. Aren va Riven bir—biriga qarashdi.
Ular endi bitta emas...
ikkita nomsiz kitob bilan yuzma—yuz turishardi.
7—qism — Ikkinchi Kitob
"Bir sirning eng qo'rqinchli tomoni uning javobi emas. Uning yana bir siri borligi."
Aren ikkinchi kitobni qo‘liga oldi. Muqovasi birinchisinikiga aynan o'xshardi. U uni sekin ochdi.
Birinchi sahifa oppoq edi.
Ikkinchisi ham.
Uchinchi sahifada esa bitta jumla paydo bo'ldi:
"Birinchi kitob savollar beradi." Keyingi sahifada:
"Ikkinchi kitob esa javoblarni yashiradi." Riven qoshlarini chimirdi.
Demak, ular bir—biridan farq qiladi. Aren bosh irg'adi.Balki ular bir hikoyaning ikki qismi.Unda nega ikkalasida ham muallif yo'q? Aren javob bermadi.
Riven birinchi kitobni ochdi.
Uning sahifalarida oldingi yozuvlar hali ham bor edi.
"Har bir insonning o'z afsonasi bor..." Riven barmog'i bilan jumlani ko'rsatdi.
Bu gap tugallanmagan.
Aren ikkinchi kitobni ochdi.
U yerda ham yozuv paydo bo'ldi:
"...ammo hamma ham o‘z afsonasini tanimaydi."
lkkalasi jim qoldi.
Riven sekin kuldi.
Ular bir—biriga javob berayapti. Aren ikki kitobni yonma—yon qo'ydi. Birinchi kitobdagi jumla:
"Har bir insonning o'z afsonasi bor..." lkkinchisidagi jumla:
tanimaydi."
Birgalikda ular bitta fikrga aylandi.
Demak, biz izlayotgan afsona...
odamlar haqida emas.
Odamlarning o'zlari haqida.
Aren uning gapini davom ettirdi:
— Balki shuning uchun u hammaga boshqacha ma'no berishi kerak.
Shu payt ikkinchi kitobning sahifalari tez—tez varaqlana boshladi.
Birdan ularning orasidan kichkina oq varaq uchib chiqdi.
Aren uni tutib oldi.
Varaqda uchta ism yozilgan edi. Liran.
Kecha kelgan ayol. Va... Aren.
Rivenning yuzidagi tabassum yo'qoldi.
Nega sening isming bor? Aren varaqni uzoq tikilib ko'rdi.Bilmayman. Riven unga qaradi.Kitob odamlarni kuzatyapti, degandim. Balki...
u bizni ham kuzatayotgandir.
Aren varaqni aylantirdi.
Orqa tomonida yana bir jumla bor edi:
"Uchinchisini kuting."
Riven darhol so‘radi:
Uchinchi kitobmi? Ammo javob bo'lmadi.
Shu onda kutubxonaning tashqarisidan qadam tovushi eshitildi.
Bir.
Ikki.
Uch.
Qadamlar eshik oldida to'xtadi. Eshik sekin ochildi.
Ichkariga hech qanday kitob ko‘tarmagan bir keksa erkak kirdi.
U Aren va Riven tomon qaradi.
So‘ng stol ustidagi ikki kitobni ko'rdi.
Uning yuzi birdan o'zgardi.
Sizlar...
qayerdan topdingiz bu kitoblarni? Aren o'rnidan turdi.
Siz ularni taniysizmi?
Keksa erkak bir necha soniya jim qoldi. So‘ng juda past ovozda dedi:
"Men ularni qirq yil oldin ko'rganman." Rivenning ko'zlari kattalashdi.
Aren esa stol ustidagi kitoblarga qaradi. Chunki shu onda...
birinchi kitob yopildi.
Va uning muqovasida ilgari bo'lmagan yangi belgi paydo bo‘ldi.
8—qism — Qirq Yillik Sir
"Ba'zi sirlar vaqt o'tgani uchun yo'qolmaydi. Ular faqat o'z navbatini kutadi."
Kutubxonada sukunat cho'kdi.
Keksa erkak hali ham ikki kitobga tikilib turardi.
Aren birinchi bo'lib gapirdi:
Siz bu kitoblarni qirq yil oldin ko'rgansizmi?
Erkak sekin bosh irg'adi.
Ha.
Riven yaqinroq keldi.
Unda ayting... ular nima?
Erkak javob berishdan oldin atrofga qaradi.
Go'yo kimdir ularni eshitib qolishidan qo'rqayotgandek.
Men bilmayman. Aren hayron bo'ldi.Unda qanday qilib ularni tanidingiz? Erkak achchiq jilmaydi.Chunki men ham bir vaqtlar...
ularning javobini izlaganman. U stol yoniga o'tirdi.
— Qirq yil oldin men ham yozuvchi edim. Yoshligimda bitta savol meni tinch qo'ymasdi:
Nega ayrim hikoyalar odamlarning hayotini
o'zgartiradi?
Shu savol sababli men bir afsona yozishga urindim.
Riven so'radi:
Va uddaladingizmi? Erkak boshini chayqadi.Yo'q.
Men afsonani topmadim. Ammo bir kuni...
shu ikkita kitobni topdim.
Arenning yuragi tez ura boshladi.
Qayerdan?Aynan shu kutubxonadan.O'sha paytda ham shu yerda edimi?Ha.Unda nima bo'ldi?
Erkak uzoq sukut saqladi.
Men kitoblarni ochdim. Birinchisida bitta jumla bor edi. Ikkinchisida esa...
mening ismim.
Riven hayrat bilan Aren tomon qaradi.
Sizning ismingizmi?
Erkak bosh irg'adi.
Men qo'rqib ketdim.
Kitoblarni yopdim.
Keyin ertasi kuni qaytib kelganimda... ular yo'q edi.
Qirq yil davomida boshqa hech kimga bu haqda aytmadim.
Aren ikkinchi kitobni ochdi.
Sahifalar jim turardi.
Sizning ismingiz nima edi?
Erkak bir zum unga tikilib turdi.
Sairus.
Shu onda kitobning sahifasida yozuv paydo bo'ldi.
Aren va Riven ikkalasi ham uni ko'rishdi. "Sairus."
Keksa erkakning yuzi oqarib ketdi.
Yo'q...
Yana bir jumla paydo bo'ldi:
"Siz qaytdingiz." Sairus o'rnidan turdi.
Men bu yerga qaytishni istamagandim. Riven so'radi:Nega?
Sairus javob bermadi.
U faqat Arenning qo'lidagi ikkinchi kitobga
qarab:
Chunki o'sha paytda men uchinchi kitobni ham ko'rgandim.
Arenning yuragi hapqirib ketdi.
Uchinchi kitob qayerda? Sairus sekin boshini ko'tardi.Uni hech qachon ochmaganman.Chunki uning muqovasida...
mening emas, sizning ismingiz yozilgan edi. Aren qotib qoldi.
Riven esa sekin uning yoniga o'tdi.
Aren...
Shu onda kutubxonaning eng chekka javonidan og'ir bir narsa tushdi.
Dup!
Uchovlon bir paytning o'zida o'sha tomonga qarashdi.
Pol ustida chang bosgan kitob yotardi.
Muqovasida bitta ism bor edi:
AREN
U kitobga yaqinlashdi.
Ammo qo'lini tekkizishidan oldin Riven uni
to'xtatdi.
Shoshma.
Aren unga qaradi.
Riven jiddiy ohangda dedi:
Balki bu kitob sening hayoting haqida emasdir.Balki...
u sening yozadigan afsonang haqida. Aren qo'lini sekin kitob ustiga qo'ydi. Muqova ochildi.
Birinchi sahifa oppoq edi.
Keyin uning ko'z o'ngida birinchi jumla paydo bo'ldi:
"Aren hali bilmaydi..."
Yozuv davom etmadi.
Ammo sahifaning pastki qismida yana bitta so'z paydo bo'tdi:
"...Riven biladi."
Aren asta boshini ko'tardi.
Riven esa...
jim turardi.
9-qism — Har Kimning Haqiqati
"Bir voqea o'zgarmaydi. Uni ko'rgan ko'zlar o‘zgaradi."
Ertalab Aren stol ustidagi uchta kitobga qarab o'tirardi.
Birinchisi — nomsiz.
Ikkinchisi — nomsiz.
Uchinchisining muqovasida esa uning ismi
yozilgandi:
AREN
Riven qarshisidagi stulga o'tirdi.
Kecha uxlamadingmi?Yo'q.Kitob sabablimi? Aren bosh irg'adi.Yo'q.Unda?
Aren biroz sukut saqladi.
Men afsona haqida o'yladim. Riven kulimsiradi.Nihoyat kitoblardan qutuldik. Aren unga qarab kuldi.Balki.
U uchinchi kitobni yopdi.
Biz noto’g’ri savol berayotgan bo'lishimiz mumkin.
Riven qiziqib so'radi:
Qanaqa savol?
Aren derazadan tashqariga qaradi.
"Hamma uchun qanday afsona yozish mumkin?"Balki savol:
"Nega bitta hikoya ikki odamga ikki xii ta'sir qiladi?"
Riven bir zum jim qoldi.
Bu yaxshiroq savol.
Shu kuni ular kutubxonadan chiqib, shahar bo'ylab yurishga qaror qilishdi.
Ular hech kimga afsona taklif qilmasdi. Hech kimdan yordam so'ramasdi.
Faqat kuzatishardi.
Birinchi bo'lib ular ko'cha chetida eski soatlar sotayotgan kishini uchratishdi.
Aren bir soatni qo'liga oldi.
Bu ishlaydimi?lshlaydi, — dedi sotuvchi.Lekin nega sotyapsiz? Kishi biroz jilmaydi.Chunki vaqtni sotib bo'lmaydi.
Riven kulib yubordi.
Bu juda g'alati javob. Sotuvchi esa boshini chayqadi.Siz uchun g'alati. Men uchun esa...
kech qolganimni eslatadi.
Ular yo'lida davom etishdi.
Bir necha ko'cha narida ular skameykada o'tirgan keksa ayolni ko'rishdi.
Ayol qo'lida eski surat ushlab o'tirardi. Aren so'radi:
Kim bu?O’g’lim.U qayerda?
Ayol suratga qarab jilmaydi.
Uzoqda.
Aren boshqa savol bermadi.
Ammo Riven keyinroq dedi:
Menimcha, u uni sog'ingan.
Aren boshini chayqadi.
Menimcha, u uni sog'inishni o'rgangan.
Riven unga qaradi.
Farqi nima?
Aren javob berdi:
Birinchisi og'riq. Ikkinchisi esa... xotira.
Kechqurun ular yana kutubxonaga qaytishdi. Riven stol ustiga daftarini qo'ydi.
Unda bugun uchratgan odamlar haqida qisqa yozuvlar bor edi.
Qiziq, — dedi u.Bir xil narsani ko'rdik.
Lekin ikkovimiz ham boshqa ma'no topdik.
Aren unga qarab jilmaydi.
Balki biz izlayotgan narsa shu.
Afsona odamga nima deyishini emas...
Aren daftarni yopdi.
odam afsonada nimani ko'rishini bilish.
Shu payt uchinchi kitob sekin ochildi.
Bu safar hech qanday sirli jumla yozilmadi. Faqat bitta oddiy savol paydo bo'ldi:
"Agar afsona har kimga boshqa ma'no bersa, unda uni kim yozadi?"
Riven uzoq vaqt savolga qarab turdi. So'ng kulimsirab dedi:
Menimcha, javobni bilaman.
Aren unga qaradi.
Kim?
Riven kitobga ishora qildi.
Uni yozuvchi yozadi. Bir oz sukut.
Ammo ma'nosini...
o'quvchi yozadi.
Arenning qo'lidagi qalam sekin stolga qo'yildi.
U ilk bor...
afsonaning qanday bo'lishi kerakligini emas, qanday yozilmasligi kerakligini tushuna boshlagandi.
O'sha kecha Aren daftarining birinchi sahifasiga bitta sarlavha yozdi:
SHAXSIY AFSONA
Ammo ostini bo'sh qoldirdi.
Chunki u hali birinchi jumlani topmagandi.
Va u bilmasdi...
o'sha birinchi jumla uning butun hayotini o'zgartirishini.
10—qism — Birinchi Jumla
"Ba'zan hikoyaning eng muhim qismi yozilgan so'zlarda emas, yozuvchi yozmay qoldirgan joylarda yashaydi."
Aren tun bo'yi stol oldida o'tirdi.
Daftarning birinchi sahifasida faqat ikkita so'z bor edi:
SHAXSIY AFSONA
Uning osti esa bo'sh.
Aren qalamini bir necha marta qog'ozga tekkizdi. Har safar nimadir yozdi—yu, yana o'chirdi.
Riven nihoyat uyg'onib, uning yoniga keldi.
Hali ham boshlamadingmi?
Aren boshini chayqadi.
Birinchi jumla noto'g'ri bo'lsa, qolganlari ham noto’g'ri ketadigandek.
Riven uning qarshisiga o'tirdi.
Unda qanday bo'lishi kerak? Riven biroz o'yladi.Rost bo'lishi kerak. Aren unga qarab qoldi.
Bir necha daqiqa sukutdan so'ng Aren so'radi:
Agar sen bitta afsona yozishing kerak bo'lsa, nimani aytarding?
Riven kulimsiradi.
Menmi?Ha.Bilmayman. Aren ham kuldi.Sen menga shu "bilmayman" degan
javobni o'rgatib qo'yding.
Chunki hamma narsaga javob topish shart emas.
Ular uzoq suhbatlashishdi. Orzular haqida.
Qo'rquvlar haqida.
Inson yo'qotadigan narsalar haqida.
Va odam ba'zan o'zining eng katta imkoniyatini nima sababdan qo'ldan chiqarishi haqida.
Nihoyat Riven so'radi:
Sen—chi?Men nimani xohlaymanmi?Ha.
Aren uzoq o'ylanib turdi.
Men odamlar o'z hayotini yashayotganda...
o'z hikoyasining qahramoni ekanini unutmasligini xohlayman.
Riven jilmaydi.
Mana.Nima?Sen izlayotgan narsa shu.
Aren daftarini ochdi. Qalamini qog'ozga qo'ydi. Bu safar u uzoq o'ylanmadi. Bir jumla yozdi.
Ammo daftarni darhol yopdi. Riven kuldi.
Menga ham ko'rsatmayapsanmi?Hali emas.Nega?Chunki bu afsonani birinchi bo'lib o'quvchi
o'qishi kerak.
Riven boshini qimirlatdi.
To’g’ri.
Shu payt stol ustidagi uchinchi kitob sekin ochildi.
lkkalasi birdan unga qaradi.
Oppoq sahifada yozuv paydo bo'ldi:
"Agar unga ma'no berib qo'ysang, u endi shaxsiy bo'lmaydi."
Riven bir zum jim qoldi.
Demak, biz o'quvchiga nimani tushunishi kerakligini aytmasligimiz kerak.
Aren bosh irg'adi.
Ha.Unda afsona nima haqida bo'ladi? Aren kitobni yopdi.Bilmayman.
Riven kulib yubordi.
Yana boshlading.Yo'q.
Aren birinchi marta xotirjam jilmaydi.
Bu safar "bilmayman" — yaxshi narsa. U daftarini yana ochdi.
Bu safar yangi sahifaga faqat bir nechta so'z
yozdi:
YO'(.
Tanlov.
Kutish.
Yo'qotish.
Umid.
Ammo bular afsonaning bo'limlari emas edi.
Bu — Aren va Riven yo'lda uchratadigan insonlardan yig'iladigan ma'nolar edi.
Ular hali bitta narsani tushunishmagandi:
afsona yozuvchi tomonidan yaratiladi, lekin uning ma'nosi o'quvchining qalbida tug'iladi.
Ertalab Aren daftarni yopdi.
Bugundan boshlab afsona yozmaymiz. Riven hayron bo'ldi.Unda nima qilamiz?
Aren eshik tomon yurdi.
Odamlarni tinglaymiz.
Riven uning ortidan chiqdi.
Va qachon yozamiz? Aren bir lahza to'xtadi.Qachon ki...
afsona o'zini yozdirishga tayyor bo'lsa.
Ular kutubxonadan chiqib ketishdi.
Stol ustidagi kitoblar esa yopiq holda qoldi.
Ammo uchinchi kitobning so'nggi sahifasida yangi jumla paydo bo'ldi:
"Endi haqiqiy yo'l boshlanadi."
11—qism — O'z Hikoyasini Unutgan Odam
"Ba'zan inson yo'lini yo'qotmaydi. U shunchaki nima uchun yo'lga chiqqanini unutadi."
Aren va Riven ertalab kutubxonadan chiqishganda, qayerga borishni bilishmasdi.
Ular hech qanday xaritaga ergashmasdi. Hech qanday kitob ularga manzil bermasdi.
Bu safar ular shunchaki odamlarni tinglashga qaror qilishgandi.
Qayerga boramiz? — so'radi Riven. Aren yelka qisdi.Odamlar bor joyga.Juda aniq.O'zing yaxshiroq taklif qil. Riven kulib yubordi.Yo'q, shu yaxshi.
Ular shaharning eski qismidagi kichik nonvoyxonaga kirishdi.
lchkarida yoshi katta bir kishi yolg'iz o'tirardi. Uning qarshisida sovib qolgan choy turardi.
Riven sekin Arenning qulog'iga pichirladi:
Biz yana begonalarni so'roq qilmaymiz, to'g’rimi?Yo'q.Yaxshi.
Ular chiqib ketmoqchi bo'lishgandi, haligi kishi birdan gapirdi:
Sizlar yozuvchilarga o'xshaysizlar.
Aren to'xtadi.
Qayerdan bildingiz? Kishi kuldi.Yozuvchilar odamlarni kuzatadi. Riven stulni tortib o'tirdi.Balki shunchaki qiziquvchimiz. Kishi choyidan bir ho'plam oldi.Qiziquvchan odamlar ko'proq narsani
ko'radi.
Uning ismi Soren edi.
U ilgari sayohatchi bo'lganini aytdi.
Yillar davomida turli shaharlarni kezgan, turli odamlarni uchratgan.
Ammo hozir shu kichkina shaharchada yashardi.
Riven so'radi:
Sayohat qilishni sog'inmaysizmi? Soren derazadan tashqariga qaradi.Ba'zan.Unda nega yana ketmaysiz?
Soren jilmaydi.
Chunki endi qayerga borishni emas... nima uchun borishni bilmayman.
Aren shu gapga e'tibor berdi.
Siz sayohatni yaxshi ko'rgansiz.Ha.Unda nima o'zgardi?
Soren bir oz sukut saqladi.
Bir paytlar men har bir yangi joydan nimadir topardim.
Keyin esa faqat yangi joylarni ko'rishni boshladim.
Uning ko'zlarida g'alati bir charchoq bor edi.
Men yo'lni davom ettirdim.
Lekin...
sababimni yo'qotdim.
Riven unga uzoq qarab turdi.
Balki sizga yana sayohat qilish kerakdir. Soren kuldi.Balki.
Aren esa hech narsa demadi. U maslahat berishni istamadi.
Chunki ular allaqachon bitta narsani tushunishgandi:
insonning o'rniga qaror qabul qilish mumkin emas.
Ular nonvoyxonadan chiqishgach, Riven so'radi:
Sen nima deb o'ylayapsan? Aren javob berdi:Men uning gapida o'zimni ko'rdim. Riven hayron bo'ldi.Qanday qilib?Men ham afsona izlayapman.
Lekin nima uchun uni yozmoqchi ekanimni aniq bilmasam...
balki men ham yo'limni yo'qotganman.
Keyin dedi:
Unda ikkalamiz ham izlayapmiz.
Sababimizni.
Kechqurun ular kutubxonaga qaytishdi.
Bugun u faqat bitta jumla yozdi:
"Inson ba'zan manzilini emas, sababini yo'qotadi."
Bu afsona emas.
Aren bosh irg'adi.
Bilaman.Unda nima?
Aren qalamini yopdi.
Afsonaga olib boradigan yana bir parcha.
Ammo bu safar hech qanday yozuv paydo bo'lmadi.
Sahifa uzoq vaqt oppoq turdi.
Nuqta asta—sekin kattalashib... yo'lga o'xshash chiziqqa aylandi.
Chiziq sahifaning bir chetidan ikkinchi chetigacha davom etdi.
Riven unga qarab:
Bu xaritami?
Aren boshini chayqadi.
Yo'q.
U chiziqning oxiriga qaradi.
U yerda hech qanday manzil yo'q edi. Faqat bitta so'z:
"Davom et."
Aren va Riven bir—biriga qarashdi. Bu safar hech biri savol bermadi.
Chunki ular ikkalasi ham bir narsani his qilgandi:
ular hali afsonani topishmagan. Lekin endi...
afsona ularni qayerga olib borishini kuzatish vaqti kelgandi.
12—qism — Yo'lning Ma'nosi
"Ba'zan yo'l seni manzilga emas, o'zing haqingdagi haqiqatga olib boradi."
Ertalab Aren kechagi sahifani yana bir bor ochdi.
Undagi chiziq o‘zgarmagan. Faqat bitta so‘z bor edi: "Davom et."
Riven uning yoniga kelib qaradi.
Yana kitobga ergashamizmi? Aren biroz o'ytanib turdi.Yo'q.
Riven hayron bo'ldi.
Nega?Chunki kecha tushundim.Nimani?
Aren kitobni yopdi.
Biz doim kitob bizga yo'l ko'rsatishini kutyapmiz.Balki endi o'zimiz yo'l tanlashimiz kerakdir. Riven jilmaydi.Nihoyat.
Yo'l uzoq edi.
Atrofda odamlar kam.
Faqat shamol, daraxtlar va uzoqdan
eshitilayotgan qushlarning ovozi.
Bir necha soatdan keyin ular yo'l chetida yolg'iz turgan kichkina uyga duch ketishdi.
Eshik oldida bir chol yog'och kursida o'tirardi. U Aren va Rivenni ko'rib:
Yo‘ldan adashdinglarmi? — deb so'radi. Riven kuldi.Balki.
Chol boshini qimirlatdi.
Unda to’g’ri joyga kelibsizlar. Aren hayron bo'ldi.Nega?Adashgan odamlar ko‘pincha eng yaxshi suhbatlarni boshlaydi.
Cholning ismi Miran edi.
U butun umr shu yo'l bo'yida yashaganini aytdi.
Aren so'radi:
Hech qachon boshqa joyga ketishni
istamadingizmi?
Miran uzoqdagi tog‘larga qaradi.
Istaganman.Unda nega ketmadingiz? Miran kulimsiradi.Chunki yoshligimda ketish uchun sababim bor edi.
Keyin qolish uchun sababim paydo bo'ldi. Riven qiziqib so‘radi:
Qaysi biri to’g’ri bo'lgan? Miran unga qaradi.Buni men hamon bilmayman.
Ammo ikkala yo'l ham meni shu yerga olib keldi.
Aren bu javobni daftariga yozmoqchi bo'ldi.
Lekin qo‘li to‘xtab qoldi.
Miran buni sezdi.
Yozuvchi ekansizlar—da? Aren bosh irg'adi.Hali yozuvchi bo‘lishga harakat qilyapmiz. Miran kuldi.Unda bir narsani eslab qolinglar. U barmoqlari bilan yo'lni ko'rsatdi.Yo‘lning qiymati faqat uning qayerga olib
borishida emas.
Balki u davomida kimga aylanganingizdadir.
Qaytishayotganda Riven uzoq vaqt jim yurdi.
Nihoyat:
Menimcha, Soren ham shuni izlayapti. Aren unga qaradi.Nima?U yo'lini emas...
o'sha yo'lda kim bo'lganini.
Aren sekin bosh irg'adi.
Balki biz uchratayotgan odamlarning hammasi bir xil savolga turlicha javob berayotgandir.Qaysi savolga?
Aren osmonga qaradi.
"Men aslida nimani izlayapman?" Kechqurun ular kutubxonaga qaytishdi. Aren daftarini ochdi.
Bu safar u Miranning gapini aynan ko'chirib
yozmadi.
Faqat bitta jumla yozdi:
"Ba'zi yo'llarning manzili bo'lmaydi." Riven o'qib, qo‘shimcha qildi:
"Chunki yo'lning o'zi maqsadga aylanishi mumkin."
Aren kulib qo'ydi.
Mana shuning uchun sen yonimdasan.Nima uchun?Men gapning yarmini topaman.
Sen qolganini.
Ular daftarni yopishdi.
Bu safar hech qanday kitob ochilmadi. Hech qanday sirli yozuv paydo bo'lmadi.
Va aynan shu narsa ikkalasiga g'alati tuyuldi. Riven kulimsiradi.
Balki kitob ham bizni yolg'iz qoldirishni o'rganyapti.
Aren derazadan tashqariga qaradi.
Balki.
Ammo u bilmasdi:
shu kecha Arenning daftarida hech kim yozmagan yana bir jumla paydo bo'ladi.
U juda oddiy edi:
"Endi o'zing yoz."
Aren buni ertalab ko'radi.
Va ilk marta u kitobga emas... o'ziga savol beradi.
15—qism — O'zing Yoz
"Haqiqiy hikoya ba'zan sen uni izlashni to‘xtatganingda boshlanadi."
Tong otganda Aren odatdagidan erta uyg'ondi.
U stol yoniga kelib, daftarini ochdi.
Kecha u yerda bo'lmagan jumla sahifaning o'rtasida turardi:
"Endi o'zing yoz."
Aren bir necha soniya qotib qoldi.
Riven ham uyg‘onib, uning yoniga keldi.
Yana kitobmi?Yo‘q.
Aren daftarni unga ko'rsatdi.
Buni kim yozganini bilmayman. Riven yozuvga tikildi.Balki o'zing yozgandirsan.Yo‘q. Esimda yo'q. Riven biroz jim turdi.Unda birinchi marta kitobni ochmaymiz.Nima qilamiz?O'zimiz yozamiz. Aren qalam oIdi.
Lekin sahifaga hech narsa tushmadi.
Bir necha daqiqadan keyin u qalamni stolga qo'ydi.
Men buni uddalay olmayman. Riven unga qaradi.Nega?Chunki men hamon "hamma uchun yoqadigan" afsona yozishga urinayapman.
Riven boshini chayqadi.
Unda "hamma" haqida o'ylama.Bitta odam haqida o'yla.Kim haqida?
Riven bir zum o'ylanib turdi.
O'zing haqida.
Aren indamadi.
U ko'zlarini yumdi. Bolaligini esladi.
Biror narsaga chin dildan ishongan paytlarini.
Keyin ulg'ayib, ayrim orzularidan voz kechganini.
Odamlar nima deyishidan qo'rqib, ba'zi narsalarni boshlamay qo'yganini.
Va eng muhimi...
yozishni nima uchun boshlaganini. Aren ko'zlarini ochdi.
Men odamlar o'zini yolg‘iz his qilmasligini xohlaganman.
Riven jilmaydi.
Mana.Mana nima?Sen izlayotgan sabab.
Aren yana qalamni qo'liga oldi.
Bu safar u afsona yozmadi.
Faqat bir nechta so'z yozdi:
”Agar bir kun..." U to'xtadi.
O'yladi.
So'ng davom etdi.
”...o’zingni yo'qotib qo'ysang, yo'l tugadi deb o'ytama."
Riven jim o‘qidi. Aren davom etdi:
”Balki sening haqiqiy yo'ling endi boshlanayotgandir."
U qatamni qo'ydi.
Bu juda oddiy.
Riven boshini chayqadi.
Oddiy bo'lishi yomon emas.Lekin bu afsona emas.Hali emas.
Shu payt xona ichida g'alati sukunat paydo bo‘ldi.
Stol ustidagi uchinchi kitob ochildi. Ammo bu safar Aren unga qaramadi. U yozishda davom etdi.
Riven esa kitobga qaradi.
Sahifada hech qanday yozuv yo'q edi.
Kitob bir necha soniyadan keyin sekin
yopildi.
Riven hayron bo'ldi.
Aren...Nima?Menimcha, kitob birinchi marta... bizga hech narsa demadi.
Aren kulimsiradi.
Chunki endi uning aytadigan gapi qolmadi.
O‘sha kuni ular yana odamlar orasiga chiqishdi.
Ammo bu safar hech kimdan hikoya
so'rashmadi.
Ular shunchaki yashayotgan odamlarni
kuzatishdi. Kulayotganlarni. Kutayotganlarni. Shoshayotganlarni. Yolg‘iz yurganlarni.
Bir—biriga yordam berayotganlarni.
Aren bularning barchasini daftariga yozib bordi.
Lekin hech biriga ma'no bermadi.
Ma'noni o'quvchiga qoldirish kerakligini u endi tushungandi.
Kechqurun Riven daftarni varaqlab:
Bilasanmi, biz hozirgacha afsonani qidiribmiz.
Aren unga qaradi.
Aslida esa...
Riven gapini davom ettirdi:
Biz afsonaning o'quvchisini izlayapmiz. Aren bir zum jim qoldi.
Keyin jilmaydi.
Balki u o'quvchi...
hali bizni topmagandir.
Shu kecha Aren daftarining oxirgi sahifasiga bir jumla yozdi:
"Men hali afsonani yozmadim."
U bir oz o'ylanib, uning ostiga yana bir jumla qo'shdi:
"Ammo endi nima uchun yozishimni bilaman."
Deraza ortida shamol esdi.
Uchinchi kitob esa javonda jim turardi.
Bu safar uning muqovasidagi "AREN" yozuvi asta—sekin o‘chib borardi.
Go‘yo kitob ham tushungandek edi: endi hikoya uning qo'lida emas.
Endi hikoya Arenning qo‘lida edi.
14—qism — Ma'nosiz Qoldirilgan So'zlar
"Agar bir hikoyada hamma javob tayyor bo'lsa, o‘quvchiga o‘z javobini topish uchun joy qolmaydi."
Ertalab Aren uyg‘onganida, uchinchi kitob javonda yo q edi.
U javonlarni birma—bir tekshirdi.
Hech narsa.
Riven!
Riven yugurib keldi.
Nima bo'ldi?Kitob yo‘q.
Riven atrofga qaradi.
Balki o'zi yo'qolgandir.
Aren kulimsiradi.
Kitob o‘zi yo‘qoladimi?Biz ko'rgan narsalardan keyin men hech narsaga hayron bo‘lmayman.
Ular kitobni qidirmaslikka qaror qilishdi. Aren endi avvalgidek sir ortidan quvishni
istamasdi.
Uning oldida boshqa vazifa bor edi. Afsonani yozish.
Ammo bir muammo bor edi.
U afsonani qanday boshlashni bilardi. Lekin qanday tugatishni bilmasdi.
xohlamayman, — dedi Aren.
Riven unga qaradi.
Nega?Chunki hayot ham shunday.Inson birinchi qadamni tashlaganda oxirida nima bo‘lishini bilmaydi.
Riven jilmaydi.
Unda afsona ham shunday bo‘lsin. Aren daftarini ochdi.
U avval yozgan so'zlarni ko'zdan kechirdi:
YO'l.
Tanlov.
Kutish.
Yo'qotish.
Umid.
Utarning har biri unga boshqa odamni eslatardi.
Soren. Miran. Liran.
Kutubxonaga kelgan ayol.
Va hali uchratmagan ko'plab insonlar. Aren bir narsani tushundi.
Ular bir-biridan butunlay farq qilardi.
Lekin har birining ichida bitta umumiy narsa bor edi:
ular o'z hikoyalarining ma'nosini izlashardi. Riven daftarni yopdi.
Menimcha, biz yana bir odam bilan gaplashishimiz kerak.Kim bilan?O'zimiz bilan.
Aren kulib yubordi.
Qanday qilib?
Riven stulni unga qarata qo'ydi.
Men sendan savol so‘rayman.Sen javob berasan.Keyin sen mendan so'raysan. Aren rozi bo'ldi.
Riven birinchi savolni berdi:
Agar hech kim seni o'qimasa, baribir
yozarmiding?
Aren uzoq sukut saqladi.
Ha.Nega?Chunki yozmasam, ichimda qolib ketadi.
Aren navbatdagi savolni berdi:
Agar hech kim seni tushunmasa, baribir
o'z fikringni aytarmiding? Riven bir oz kuldi.
Bilmayman. Keyin jiddiylashdi.Ha.
O‘zi o‘zini tushunsa bo'ldi.
Aren bu gapni daftariga yozib qo'ydi.
Kechga yaqin ular yana kutubxonaga qaytishdi.
Stol ustida uchinchi kitob turardi. lkkalasi ham to'xtab qoldi.
Men uni qaytarib keladi deb o‘ylagandim,dedi Riven.
Aren kitobga yaqinlashdi.
Ammo bu safar muqovada uning ismi yo'q edi.
Faqat bitta so‘z bor edi:
O‘QUVCHI
Aren kitobni ochdi. Birinchi sahifa bo’m—bo’sh. Ikkinchisi ham.
Oxirgi sahifada esa bitta jumla bor edi:
"Endi meni yozuvchi emas, o‘quvchi tugatadi."
Riven chuqur nafas oIdi.
Endi tushundim.Nimani?Biz izlayotgan afsona... hali tug'ilmagan.
Aren bosh irg'adi.
Va uni biz yolg'iz tugatmaymiz. Aren daftarini ochdi.
Bu safar u uzoq o'ylanmadi.
Yangi sahifaga faqat bitta jumla yozdi: "Bir kuni bir inson yo'lga chiqdi."
Riven o'qidi.
Keyin?
Aren kulimsiradi.
Keyin nima bo'lishini... hali bilmayman.
Riven ham kuldi.
Unda yaxshi.
Chunki men ham bilishni xohlayman.
O‘sha kecha ular bilmagan bir narsa bor edi.
Kutubxonaning boshqa bir javonida, ilgari hech qachon ko'rmagan odam eski bir daftarni ochib o'tirardi.
Uning birinchi sahifasida:
Aren.
Ikkinchisida:
Riven.
Uchinchi sahifada esa bitta jumla:
"Ular afsonani yozmoqda deb o‘ylashyapti."
Pastida yana bir satr paydo bo'ldi: "Aslida esa afsona ularni yozmoqda."
15—qism — Afsona Kimni Yozmoqda?
"Inson ba'zan o'z hikoyasini yozaman deb o'ylaydi. Ammo yo'l davomida hikoya uning o'zini o'zgartirayotganini sezmay qoladi."
Ertalab Aren kutubxonaga kelganida, Riven allaqachon o'sha yerda edi.
Uning oldida kechagi kitob turardi. Muqovasida faqat bitta so'z: O'QUVCHI
Aren kitobga qaradi.
Kecha uni yopganimizda bu yerda hech qanday yozuv yo'q edi.
Riven bosh irg'adi.
Bilaman.Unda nega yana ochding?Chunki bir narsani tekshirmoqchi bo'ldim. Riven kitobni unga uzatdi.Bu safar yozuvlarni men ko'rdim. Aren hayron bo'ldi.Nima yozilgan? Riven sahifani ochdi.
U yerda bitta jumla bor edi:
"Riven, sen nimani yashiryapsan?"
Aren unga tikildi.
Riven...Men hech narsani yashirmayapman.Unda nega kitob aynan sening ismingni yozdi?
Riven javob bermadi.
Bir necha soniya o'tgach, Riven kitobni yopdi.
Balki kitob bizdan ham savol so'rayotgandir.Savolga javob bermaslik ham javob
bo'lishi mumkin.
Aren uning yoniga o'tirdi.
Menga ayt.Nimani?Sen bu kitoblarni mendan oldin bilardingmi?
Riven unga qaradi.
Uning yuzida qo'rquv emas, ikkilanish bor
edi.
Yo'q.Unda nega kitob seni so'rayapti? Riven chuqur nafas oldi.Chunki men ham... afsonani izlayapman. Aren jim qoldi.Men buni bilardim.Yo'q.
Riven boshini chayqadi.
Sen meni shunchaki yoningda yuradigan odam deb o'ylayapsan.Men esa sening izlayotgan narsangni hali aytmaganman.
Aren unga diqqat bilan qaradi.
Unda ayt.
Riven derazaga qaradi.
Men odamlar o'z hayotini tushunib yetishidan oldin...
ularning yonidan juda ko'p narsalar o'tib ketishini ko'p ko'rganman.
Shuning uchun men ham shunday afsona bo'lishini xohlayman:
uni o'qigan odam hech bo'lmasa bir marta o'ziga qarab qo'ysin.
Aren sekin jilmaydi.
Demak, biz bir xii narsani izlayapmiz. Riven ham jilmaydi.Balki shuning uchun birga yuribmiz. Shu payt kitobning sahifasi o'z—o’zidan
Yozuv paydo bo'ldi:
”Nihoyat."
Keyin:
”Ikki ovoz."
Aren va Riven bir-biriga qarashdi. Yana bir jumla yozildi:
”Bitta afsona."
So'ng barcha yozuvlar birdan o'chib ketdi. Kitob oddiy bo'sh daftar kabi qoldi.
Riven uni yopdi.
Menimcha, endi kitoblarning siri tugadi. Aren bosh irg'adi.Ha.Endi nima?
Aren daftarini oldi.
Endi haqiqiy ish. Ular kun bo'yi yozishdi.
Ammo afsonaning o'zini emas.
Ular odamlarning gaplaridan qolgan hislarni yozib borishdi.
Sorenning yo'qotgan sababini. Miranning ikki yo'l orasidagi tanlovini. Liranning hali qilmagan qarorini.
Kutubxonaga kelgan ayolning eshitilishga bo'lgan ehtiyojini.
Va o'zlarining savollarini.
Har birining yoniga bitta so'z yozildi. Soren — sabab.
Miran — tanlov. Liran — jur'at.
Ayol — eshitilish. Riven — anglash.
Aren o'z ismi yonida esa uzoq vaqt hech
narsa yozolmadi.
Riven so'radi:
Sen—chi?
Aren qalamni qo'liga oldi.
Bir oz o'ylab:
Aren — izlash.
deb yozdi.
Bizda hammasi bor.
Aren unga qaradi.
Nima yetishmayapti?
Aren stol ustidagi bo'sh sahifaga qaradi.
Afsonaning o'zi.
Uni yozishga hali tayyor emasmiz.Bilaman.
Aren javob bermadi.
Chunki shu savolga javobni...
hech qaysi kitob bilmasdi.
O'sha kecha Aren uyiga qaytayotganda, ko'chada bir bola uning yonidan yugurib o'tdi.
Bolaning qo'lida eski qog'oz bor edi. U qog'ozni tushirib yubordi.
Aren egilib, uni olib berdi.
Qog'ozda faqat bitta rasm bor edi:
Yo'lning oxirida esa kichkina quyosh chizilgan.
Bola qog'ozni olib:
Rahmat, aka! deb yugurib ketdi.
Aren bir necha soniya uning ortidan qarab
turdi.
So'ng daftarini ochdi.
Bugungi sahifaga bitta jumla yozdi:
"Ba'zan inson o'zi izlayotgan narsani ko'radi, lekin uning nima ekanini hali bilmaydi."
U daftarni yopdi.
Va ilk bor...
afsonaning birinchi haqiqiy shakli uning xayolida paydo bo'ldi.
Ammo hali uni hech kim ko'rmasdi. Hatto Riven ham.
16—qism — Yo'lning Oxiri Yo'q
"Ba'zi yo'llar seni manzilga olib bormaydi. Ular seni o'zingga qaytaradi."
Ertalab Aren uyg'onganida, kecha ko'rgan bolaning rasmi xayolidan ketmasdi.
Uzun yo'l. Uzoqdagi quyosh.
U daftarini ochdi va rasmni so'zlarga
aylantirishga urinib ko'rdi.
Ammo birinchi marta u yozishdan qo'rqmadi.
U faqat bitta jumla yozdi:
"Yo'lning oxirida nima borligini bilmasang ham, yurishing mumkin."
Riven uning yoniga keldi.
Bu safar o'chirmading. Aren jilmaydi.Chunki bu safar men hech kimga nimani tushunishni aytmayapman.
Ular kun bo'yi shahar bo'ylab yurishdi. Ammo hech kimni ataylab izlashmadi.
Ular shunchaki yo'lda uchragan odamlarning hayotiga e'tibor berishdi.
Bir bola otasining qo'lidan ushlab borardi. Bir ayol bekatda uzoq vaqt kimnidir kutardi. Bir yigit eski velosipedini tuzatardi.
Bir choi esa har kuni bir xii vaqtda ko'chadagi daraxtlarga suv quyardi.
Hammasi oddiy edi.
Lekin Aren endi oddiy narsalarning ichida ham hikoya borligini ko'rardi.
Riven unga qarab:
Hamma odamning hayoti afsonaga
o'xshaydi.
Aren bosh irg'adi.
Faqat ular buni bitishmaydi.
Tushdan keyin ular yana Sorenni uchratib
qolishdi.
U qo'lida kichkina chamadon bilan yo'l
Riven hayron bo'ldi.
Ketmoqchimisiz?
Soren kulimsiradi.
Ha.Qayerga?
Soren yelka qisdi.
Hali bilmayman.
Aren so'radi:
Unda nega ketyapsiz? Soren uzoq yo'lga qaradi.Chunki bu safar men manzil
izlamayapman.
Soren bir oz o'ylanib:
dedi.
Soren esa ketdi.
Riven uning ortidan qarab:
Demak, u javob topdi.
Yo'q.
U savolini topdi.
Keyin kuldi.
Sen ham o'zgaryapsan.
Avval sen javoblarni qidirarding.
Hozir esa...
savollarni qadrlayapsan.
Kechqurun ular kutubxonaga qaytishdi. Aren daftarini ochdi.
U barcha yozuvlarni bir joyga jamladi. Soren.
Miran.
Liran.
Ayol.
f .
Ularning hayotlari bir-biridan butunlay farq qilardi.
Ammo har birining yo'lida bitta narsa bor edi:
tanlov.
Aren bir necha soniya sahifaga qarab turdi. Keyin dedi:
Riven...Ha?
U odamga yo'l ko'rsatmasligi kerak.Unda nima qilishi kerak? Aren sekin javob berdi:U odamga o'z yo'lini ko'rishga yordam
berishi kerak.
Riven bu fikrni uzoq o'yladi.
Unda afsonada "to’g'ri yo'l mana shu" degan gap bo'lmaydi.Yo'q."Bunday qil" degan maslahat ham bo'lmaydi.Yo'q.Unda o'quvchi nimani oladi?
Aren jilmaydi.
O'zini.
Shu payt stol ustida yotgan oddiy qog'ozga bir tomchi siyoh tushdi.
Aren unga qaradi.
Siyoh asta—sekin yoyilib, g'alati shakl hosil qildi.
Uzoq yo'l.
Yo'lning oxirida esa... quyosh.
Xuddi kecha bola chizgan rasmga o'xshardi. Riven hayrat bilan:
Bu...
Aren qo'lini siyohga tekkizmadi.
Tegma.Nega?Chunki bu safar biz uni tushuntirishga urinmasligimiz kerak.
Ular bir necha daqiqa jim turishdi.
Keyin siyoh shakli oddiy dog'ga aylandi. Go'yo hech narsa bo'lmagandek.
Aren daftariga qaradi.
Bu safar u afsonaning o'zini yozmadi. Faqat bitta jumla yozdi:
"Har kimning yo'li boshqa. Ammo har bir
inson bir kun o'z yo'lini tanlashi kerak." U qatamni qo'ydi.
Riven unga qarab:
Yana to'rtta qism qoldi.
Aren jilmaydi.
Ha.Qo'rqyapsanmi?
Aren derazadan tashqariga qaradi.
Biroz.Nega?Chunki endi biz afsonani yozishga juda yaqinmiz.
Riven kuldi.
Men esa nihoyat uni o'qishni xohlayapman.
Aren ham kuldi.
Men ham.
Ammo ikkalasi ham bilmasdi...
ular hali eng muhim savolga javob topishmaganini:
"Agar bitta afsona har bir insonga
boshqacha ma'no berishi kerak bo'lsa, u
qanday yozilishi kerak?' Bu savolning javobi esa... 17—qismdan boshlanardi.
17-qism — Yozilmagan Ma'no
"Hikoya yo‘lni ko'rsatishi mumkin. Ammo
Aren ertalab daftarini ochdi.
Unda so'nggi kuntarda yig'ilgan barcha so'zlar bor edi:
YO (.
Tanlov.
Sabab.
Kutish.
Yo'qotish.
Umid.
Jur'at.
Anglash.
Ularning hammasi chiroyli edi.
Lekin Arenning ko'nglida bir narsa yetishmayotgandi.
U bitta afsonaga shuncha ma'noni qanday joylashtirishni bilmasdi.
Riven uning yoniga kelib o'tirdi.
Yana o'sha savolmi? Aren bosh irg‘adi.Ha.Unda uni boshqacha ber.Qanday?
Riven daftarni o‘ziga tortdi.
Afsona nimani anglatishi kerak? deb so'rama.Unda?O‘quvchi uni o'qigandan keyin nimani his qilishi kerak?
Aren uzoq o'yladi.
Balki...
hech narsani.
Riven kulib yubordi.
Bu javob emas.Yo‘q, jiddiy aytyapman.
Agar men unga nimanidir his qildirishga majbur qilsam, u yana mening hikoyam bo'lib qoladi.
Men esa...
o'quvchining hikoyasiga aylanishini xohlayman.
Riven asta bosh irg‘adi.
Unda afsonaga bo‘sh joy qoldir. Bu fikr Arenni uzoq vaqt tark etmadi. U daftariga bir necha jumla yozdi.
Keyin ularni o'chirib tashladi.
Yana yozdi.
Yana o'chirdi.
Oxiri qalamini chetga qo'ydi.
Men tushundim.Nimani?Afsona hamma savolga javob bermasligi kerak.Ba'zi savollarni o'quvchining o‘ziga qoldirish kerak.
Riven jilmaydi.
Endi sen yozuvchiga o'xshab gapiryapsan. Ular kun bo'yi birga ishlashdi.
Aren voqealarni yozdi.
Riven esa har bir jumlani o'qib chiqdi.
Bu yerda juda aniq aytibsan.Qaysi joyida?Mana bu yerda qahramon nima his qilayotganini o‘quvchiga o'zing tushuntiryapsan.
Aren o'ylab qoldi.
Demak, buni olib tashlaymiz.Ha.Lekin unda o'quvchi tushunmasligi mumkin.
Riven jilmaydi.
Tushunmasligi ham mumkin.Balki u boshqa narsani tushunar. Aren o'sha jumlani o‘chirib tashladi.
Kechqurun stol ustida bir necha sahifa qoldi. Bu hali afsona emasdi.
Ammo uning yuragi allaqachon shakllanayotgandi.
Aren sahifalarni tartibga soldi. Riven birinchi sahifani o'qidi.
U yerda yo'lga chiqqan bir inson haqida yozilgandi.
Lekin uning ismi yo‘q edi. Yoshi ham.
Qayerdan kelgani ham.
Nima uchun yo'lga chiqqani ham aniq emasdi.
Riven hayron bo'ldi.
Nega qahramonga ism bermading? Aren javob berdi:Chunki...
uni o'qigan odam o'zini uning o'rniga qo'yishi mumkin.
Riven bir necha soniya sahifaga qaradi.
Bu xavfli.Nima uchun?Chunki unda har kim o'z hikoyasini ko'rishi mumkin.
Aren jilmaydi.
Men aynan shuni xohlayman.
Shu payt deraza ortidan shamol esdi.
Stol ustidagi eski varaqlardan biri yerga tushdi.
Aren uni ko'tarish uchun egildi. Varaqning orqa tomonida yozuv bor edi. U yozuvni ilgari hech qachon ko‘rmagan. "Endi uni tugatishga urinma."
Aren hayron bo'ldi. Riven ham o‘qidi.
Keyingi satr asta—sekin paydo bo'ldi:
"Faqat rostini yoz."
Aren qalamini qo'liga oIdi.
Bu safar hech qanday qo'rquv sezmasdi.
U sahifaning tepasiga katta harflar bilan yozdi:
SHAXSIY AFSONA
Va birinchi marta...
hikoyaning birinchi haqiqiy sahifasini yozishni boshladi.
U uzoq vaqt yozdi.
Riven esa yonida jim o'tirdi.
Bu safar u hech qanday maslahat bermadi. Chunki ikkalasi ham bilardi:
bu endi ularning izlanishi emasdi.
Bu — afsonaning o'zi edi.
Tong otishga yaqin Aren qalamini qo‘ydi.
Tugadimi? — so'radi Riven. Aren sahifalarga qaradi.Yo‘q.Yaxshi.Nega*. Riven jilmaydi.Chunki yaxshi hikoya tugashidan oldin... o‘quvchini ushlab qolishi kerak.
Aren kuldi.
Ammo u hali bilmasdi:
qismda afsonaning eng muhim siri ochila boshlaydi.qism — O'qilmagan Sahifa
”Ba'zi hikoyalar tugagani uchun emas, nihoyat o z o'quvchisini topgani uchun jim bo‘ladi.”
Aren stol ustidagi sahifalarga uzoq tikilib turardi.
Aren stol ustidagi sahifalarga uzoq tikilib turardi.
Afsona yozib bo‘lingandi.
Lekin u hali hech kimga ko'rsatilmagandi. Riven qo'lyozmani qo'liga oldi.
Men o'qisam bo'ladimi?
Aren bir zum jim qoldi.
Ha.
Riven birinchi sahifani ochdi.
U o'qidi.
Keyingisini.
Yana keyingisini.
Ammo o'qigan sari uning yuzidagi ifoda o'zgarib borardi.
Ba'zi joylarda u jilmaydi. Ba'zilarida uzoq to‘xtab qoldi. Ba'zi sahifalarni esa qayta o‘qidi.
Oxirgi sahifaga yetgach, kitobni yopdi.
Aren kutib turardi.
Qanday?
Riven darhol javob bermadi.
Men bitta narsani aytaman.Nima?Sen bu afsonani men haqimda yozgansan deb o'ylabman.
Aren hayron bo'ldi.
Men esa uni...
o'zim haqimda yozdim deb o‘ylagandim.
lkkalasi bir—biriga qarab qoldi.
Keyin Riven kulib yubordi.
Demak, ishlagan.
Aren qo'lyozmani yana qo'liga oldi.
Men uni o‘qiganimda esa boshqa narsani ko’raman.Nimani?Yo‘lni.
Riven bosh irg'adi.
Men esa tanlovni ko'rdim.
Aren kulimsiradi.
Demak, bitta afsona.Ikki xil ma'no.Balki undan ham ko'p. Ular qo'lyozmani yopishdi.
Aren birdan bir narsani sezdi.
U butun hikoya davomida izlagan javob aslida afsonaning ichida yashirilmagan edi.
Javob o'quvchining o‘zida paydo bo‘lishi kerak edi.
Shuning uchun u hech qachon afsonaga bitta aniq ma'no bermagandi.
U o'quvchiga tayyor javob emas...
o'z javobini topadigan joy qoldirgandi.
Riven stol ustidagi birinchi sahifaga qaradi.
Uni hech kimga tushuntirmaysanmi? Aren boshini chayqadi.Yo‘q.Nega?Chunki tushuntirib qo'ysam... u endi shaxsiy afsona bo'lmaydi. Riven jilmaydi.To’g’ri.
Aren qo'lyozmani ehtiyotkorlik bilan yig'di. Uning ustiga nom yozdi:
SHAXSIY AFSONA
Pastiga esa muallif nomini yozmadi.
Riven buni ko'rib:
Nega ismingni yozmading?
Aren javob berdi:
Chunki men uni yozganman.
Lekin uning ma'nosini men yozmaganman.
Riven bir necha soniya jim qoldi.
Unda muallif kim?
Aren qo'lyozmaga qaradi.
Balki...
uni o'qigan odamdir.
Shu payt kutubxona eshigi ochildi. lchkariga birinchi bo'lib Liran kirdi. Ortidan Soren ham ko'rindi.
Bir necha daqiqadan keyin Miran ham paydo
bo'ldi.
Aren hayron bo'lib qoldi.
Sizlar bu yerga nega keldingizlar? Soren kulimsiradi.Bilmaymiz.
Liran esa qo‘lidagi kichkina qog'ozni ko'rsatdi.
Men buni topdim.
Qog‘ozda bitta manzil yozilgan edi. Shu kutubxona.
Miran ham cho'ntagidan shunga o'xshash qog'oz chiqardi.
Menda ham.
Aren va Riven bir—biriga qarashdi.
Uchta odam.
Uchta qog‘oz.
Bitta manzil.
Ammo eng qizig'i...
ularning hech biri qog'ozni kim berganini bilmasdi.
Aren qo'lyozmaga qaradi. Keyin uchoviga.
Riven esa sekin dedi:
Balki afsona allaqachon o‘z yo'lini topgandir.
Aren qo'lyozmani stol ustiga qo'ydi.
Yo‘q.Hali emas.
U qo‘lyozmani ularning oldiga surdi.
Endi uni o‘qish vaqti keldi.
Ammo Aren qo'lyozmani ochishidan oldin, so'nggi sahifaning pastida ilgari bo'lmagan bitta jumla paydo bo'ldi:
"Ertaga uni kimdir o'qiydi." Riven jumlaga qaradi.
Kim?
Aren boshini chayqadi.
Bilmayman.
Va shu safar...
u "bilmayman" deganidan qo‘rqmadi. Chunki ba'zi javoblarni bilmaslik — hikoyaning eng chiroyli qismi edi.
qism — Shaxsiy Afsona
"Bir afsona yoziladi. Ammo uning ma'nosi hech qachon faqat yozuvchiga tegishli bo‘lmaydi."
Ertasi kuni kutubxona odatdagidan sokin edi.
Aren stol ustidagi qo'lyozmaga qarab o'tirardi.
Riven uning yonida.
Soren, Miran va Liran esa qarshisida. Hech kim gapirmasdi.
Nihoyat Aren qo'lyozmani ochdi.
Tayyormisizlar? Riven jilmaydi.Men anchadan beri kutyapman.
Aren birinchi sahifani ochdi.
Va afsona boshlandi.
SHAXSIY AFSONA
Bir shaharda har kecha ko‘chalar bo'ylab yolg'iz yuradigan bir inson bor edi.
Uning qo‘lida kichkina chiroq bo‘lardi. Bir kuni undan so'rashdi:
Nega chiroq ko'tarib yuribsan? Axir uning nuri butun yo'lni yoritmaydi—ku.
U javob berdi:
Butun yo'lni ko‘rishim shart emas. Keyingi qadamimni ko'rsam bo'ldi.
Odamlar bu gap ustidan kulishdi.
Chunki ularning har biri uzoqdagi manzilni ko'rishni xohlardi.
Biri boylik sari borardi. Biri sevgisini izlar edi. Biri o'tmishidan qochardi.
Biri esa kelajagidan qo‘rqardi.
Ularning hech biri yo'lning oxirini bilmasdi.
Ammo chiroq ko'targan inson har kecha faqat bir qadam tashlardi.
Bir qadam. Keyin yana biri. Va yana biri.
Yillar o'tdi.
Bir kuni u shaharning eng baland joyiga chiqdi va ortiga qaradi.
Shunda u butun shahar bo'ylab chiroqlar yonib turganini ko'rdi.
U hayron bo'lib so‘radi:
Bu chiroqlar qachon paydo bo'ldi?
Yonidagi choi jilmaydi:
Sen yurgan yo'lning har bir qadamida bittadan chiroq qoldirgansan.
U yana ortiga qaradi.
Shunda tushundi:
U butun umr yo'lni yoritishga urinmagan edi.
U shunchaki o'zining keyingi qadamini tashlagan edi.
Ammo shu qadamlar ortidan...
boshqalar ham yo'lini topa boshlagan edi.
Va shahar ahli o'sha kundan boshlab bir gapni eslab yurdi:
"Butun yo‘lingni ko'rishing shart emas. Ba'zan keyingi qadamingni ko‘rishingning o'zi yetarli.”
Aren o'qishni to'xtatdi.
Xonada sukunat hukm surardi.
Riven birinchi bo'lib gapirdi.
Men buni...
o'z hayotim haqida deb o‘qidim.
Soren esa sekin dedi:
Men esa yo‘l haqida deb o'qidim.
Miran kulimsiradi.
Men tanlov haqida. Liran uzoq jim qoldi.Men...
o'zimni kechirish haqida.
Aren ularning har biriga qaradi. Hech kim noto’g’ri tushunmagandi. Chunki noto’g’ri ma'no yo'q edi.
Riven Aren tomon burildi.
Endi ayt.
Sen buni yozayotganda nimani nazarda tutding?
Aren qo'lyozmaga qaradi. Keyin sekin jilmaydi.
Hech narsani. Riven kulib yubordi.Rostdanmi?Ha.Unda nega yozding? Aren bir oz sukut saqladi.Chunki men bitta afsona yozmoqchi edim. Lekin unga bitta ma'no berishni xohlamadim. Men shunchaki...
odam o'zini unda topishi mumkin bo'lgan hikoya yozmoqchi edim.
Riven qo'lyozmaning muqovasiga qaradi.
SHAXSIY AFSONA
Endi bu nom unga boshqacha tuyulardi.
Demak, afsona seniki emas. Aren bosh irg'adi.Yo'q.Unda kimniki?
Aren atrofidagi odamtarga qaradi. Soren.
Miran.
Liran.
Riven.
Va nihoyat...
derazadan tashqarida kutubxonaga qarab turgan notanish bir bolaga.
Aren jilmaydi.
Uni kim o'qisa, o'shaniki.
Shu payt stol ustidagi eski kitoblar birin-ketin yopildi.
Nomsiz kitob.
Ikkinchi kitob.
Va oxirida "O‘QUVCHI" deb nomlangan kitob. Ularning muqovalari asta-sekin oqarib ketdi.
So'ng...
yo‘q bo'ldi.
Ular ketdi.
Riven bosh irg‘adi.
Chunki endi bizga kerak emas.Nega?
Chunki biz izlagan sir kitoblarda emas ekan.
Aren kuldi.
Ha.U odamlarning o'zida ekan.
Aren qo'lyozmani yopdi. Muqovaga oxirgi marta qaradi. SHAXSIY AFSONA.
U boshida hamma uchun mos keladigan
afsona yaratmoqchi bo‘lgan edi.
Ammo buning iloji yo'q.
Chunki har bir insonning qalbi boshqa.
Shuning uchun u hammaga bir xil javob bermaydigan...
ammo har kimga o‘z javobini topishga imkon beradigan afsona yozdi.
Va ehtimol, uning eng katta siri hann shu edi: Afsona bitta edi.
Ammo uni o'qigan har bir insonning hikoyasi boshqa edi.
Riven oxirgi marta Arenning yoniga o'tirdi.
Xo'sh...Ha?Endi nima qilamiz?
Aren derazadan tashqariga qaradi. Shahar odatdagidek edi.
Odamlar yurardi. Kimdir shoshardi.
Kimdir kutardi.
Kimdir yangi yo'lga chiqardi. Aren jilmaydi.
Endi yashaymiz.
Chunki afsona tugagandi. Ammo hikoyalar tugamagan edi. Va balki...
har bir inson o'z hayotida bir kun... o'zining shaxsiy afsonasini yozardi. TAMOM.
Muallif so'zi
Bu hikoyani yozayotganda men bitta narsani xohlab yozdim: har bir o'quvchi undan o'ziga tegishli nimanidir topsin.
Chunki hayotda hamma uchun bir xii yo‘l, bir xil javob yoki bir xil baxt yo q. Bir inson uchun oddiy tuyulgan narsa, boshqasi uchun butun hayotini o'zgartiradigan ma'noga ega
bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun **"Shaxsiy afsona””*da hamma narsani tushuntirib berishga urinmadim. Ba'zi savollarni ataylab ochiq qoldirdim. Chunki menimcha, hikoyaning eng chiroyli tomoni — o'quvchi uni o'qib bo‘lgach, o'zicha davom ettira olgan joyidir.
Agar siz bu hikoyada Aren ko'rgan yo'lni ko‘rgan bo'lsangiz — bu sizning afsonangiz.
Agar Rivenning savollarini o'zingiznikidek his qilgan bo'lsangiz — bu ham sizning afsonangiz.
Agar Soren, Miran yoki boshqa bir qahramonda o‘zingizni ko'rgan bo'lsangiz — demak, hikoya sizga yetib borgan.
Va agar bu kitobni yopganingizdan keyin bir lahza bo‘lsa ham o'zingizdan:
"Men-chi? Men nimani izlayapman?" deb so'ragan bo'lsangiz...
unda men bu hikoyani bekorga yozmaganman.
Chunki “Shaxsiy afsona” aslida Aren va Rivenning hikoyasi emas.
U — uni o‘qigan har bir inson o'zi davom ettiradigan hikoya.
Sizning yo'lingiz qanday bo'lishini men bilmayman.
Lekin bir narsani tilayman:
o z yo‘lingizni boshqalarning xaritasi bilan emas, o‘zingizning qalbingiz bilan tanlang.
Balki bir kun siz ham ortingizga qarab: "Men ham o'z afsonamni yozibman," dersiz.
Muallif
—Cleo Maren
Qoyilmaqom zur ekan
🩵
Idea szdn vapwe kuchli ekan
🩵